قطاری به سوی فردا

چگونه می‌توان «خلأ آشکار» توانمندسازی مالی بی‌دردسر در ایران را پر کرد؟

شرایط دریافت وام از بانک‌ها در ایران در عین سخت بودن، اصلا پیچیدگی ندارد.

چگونه می‌توان «خلأ آشکار» توانمندسازی مالی بی‌دردسر در ایران را پر کرد؟

زندگی، بزرگ‌ترین سفر انسان‌ است اما یک تفاوت بسیار بزرگ با سفرهای دیگر دارد؛ اینکه هیچ‌کس به انتخاب خود آن را شروع نکرده است. ما چشم باز کرده‌ایم و بلیت این سفر در دستان‌مان بوده است. نه معلوم است در طی مسیر چه اتفاقاتی رخ ‌می‌دهد و نه معلوم است که مقصد کجاست. در طی این سفر، برای هر کدام از ما می‌تواند شرایطی به وجود آید که مسیر برایمان آزاردهنده جلوه کند. ممکن است با چیزهایی مواجه شویم که هرگز فکرش را هم نمی‌کردیم. شاید فکری به سرمان بزند که بتوانیم با اجرایی کردنش مسیر را هموارتر و مقصد را شفاف‌تر کنیم. اما در طی مسیر آیا می‌توان با پای پیاده و با دست خالی از سد مشکلات آزاردهنده گذشت و ایده‌ها را عملی کرد؟ یا اینکه بهتر است قطاری وجود داشته باشد که شما را سوار کند و ابزارهای مختلفی را در اختیارتان بگذارد؟ آنچه در ادامه می‌خوانید، در 10 سناریو به شما خواهد گفت که اگر چنین قطاری وجود داشت، آیا باید سوار آن شوید یا اینکه با پای پیاده و دست خالی مسیر را طی کنید.

 

1. پرونده؛ وام و اعتبار

بسته به بانکی که می‌خواهید از آن وام بگیرید، نوع و مقدار وام، کافی است ترکیبی از این‌ها را داشته باشید؛ یک یا دو ضامن، یک فیش حقوقی که نشان دهد می‌توانید به‌طور ثابت قسط بپردازید و سند ملکی یا دارایی‌ که بتوانید آن را در پیش بانک به عنوان وثیقه گرو بگذارید. البته برخی بانک‌ها گاهی برای مواردی همچون هزینه ازدواج و تهیه جهیزیه، هزینه درمان و بیماری، هزینه تعمیر و تامین مسکن، کمک‌ هزینه تحصیلی و رفع نیازهای ضروری، تسهیلاتی اعطا می‌کنند. اما فرایند دریافت آنها سخت و زما‌نبر است. مثلا برای دریافت وام ازدواج، مدارک مورد نیاز برای دریافت تسهیلات قرض‌الحسنه بانک شهر چیست؟ درخواست کتبی متقاضی، معرفی‌نامه از نهادهای دارای سهمیه در سایت «وام ازدواج بانک مرکزی» و یک سری مدارک دیگر است. بانک پس از اخذ درخواست کتبی متقاضی و مدارک مربوطه، بررسی درخواست متقاضی و تصویب اعتبار با توجه به اختیارات مراجع ذی‌صلاح بانک و همچنین اخذ وثیقه و ضامن مورد قبول بانک، تسهیلات را به متقاضی اعطا خواهد کرد.

نکته مهم این است که در ایران، چیزی به عنوان اعتبارسنجی به این معنا که متقاضیان دریافت وام را بر اساس سابقه‌شان بسنجیم، وجود ندارد. بلکه آنچه برای بانک مهم است، فیش حقوقی، ضامن و وثیقه است. این یعنی بسیاری از مردم به ویژه جوانانی که پتانسیل راه‌اندازی کسب‌وکارهای مختلف را دارند یا این توانایی را دارند که به رغم نداشتن کار ثابت و فیش حقوقی، قسط‌های‌شان را به‌طور مداوم پرداخت کنند، بدون ضامن‌ یا وثیقه‌ قادر نخواهند بود وام دریافت کنند. اما نئوبانک‌ها کل معادلات بانکداری متعارف در ایران را تغییر خواهند داد. آنچه که برای نئوبانک‌ها و فین‌تک‌هایی که وام می‌دهند اهمیت دارد، اعتبار افراد است. فین‌تک‌هایی که در حوزه وام دادن و قرض دادن فعال هستند، از تکنولوژی یادگیری ماشینی و الگوریتم‌ها برای ارزیابی ارزش اعتباری مشتریان استفاده می‌کنند. یکی از شناخته‌شده‌ترین فین‌تک‌های فعال در حوزه وام دادن، Avant است. یک فرد برای دریافت وام از Avant، امتیاز اعتباری (Credit Score) بین 600 تا 700 دارد. هرچه امتیاز اعتباری یک فرد کمتر باشد، باید نرخ‌های بهره بیشتری را روی وامش بپردازد. اما یک مشتری چگونه اعتبارسنجی می‌شود؟ آن مشتری‌ که می‌تواند از پس پرداخت قسط‌هایش بر بیاید، یک مشتری بااعتبار است. به روش‌های مختلف می‌توان یک مشتری را اعتبارسنجی کرد. یکی از این روش‌ها، به وجود آوردن یک گزارش اعتباری است. یک فین‌تک مانند Avant می‌تواند به شرکت‌های اعتبارسنجی مانند TransUnion مراجعه کند و این شرکت‌ها می‌توانند کار اعتبارسنجی مشتریان را انجام دهند. آنها با توجه به سابقه افراد (مثلا اینکه تا چه اندازه به موقع بدهی کارت‌های اعتباری خود را پرداخت کرده‌‌اند، گردش مالی حساب‌شان چقدر است، قسط‌های وام‌های‌شان را چقدر به موقع پرداخت کرده‌اند، آیا فرار مالیاتی داشته‌‌اند یا خیر، آینده شغلی‌شان چگونه است و مواردی از این دست) به آنها امتیاز اعتباری می‌دهند. بعضی شرکت‌های ارزیابی یا فین‌تک‌هایی که خودشان مشتریان‌شان را اعتبارسنجی می‌کنند، دارایی‌های آنها و بدهی‌های‌شان را نیز مورد بررسی قرار می‌دهند که ببینند احتمال نکول شدن وامی که به آنها می‌دهند چقدر است. تحت چنین شرایطی آن چیز که تعیین می‌کند، به یک مشتری وام داده شود یا خیر و اگر قرار است داده شود با چه نرخ بهره‌ای داده شود، امتیاز اعتباری اوست پس دیگر داشتن ضامن و وثیقه اهمیتی ندارد. مثلا اگر امتیاز اعتباری فرد A برابر 700 باشد، می‌تواند یک وام 5 هزار دلاری با نرخ بهره 11 درصد دریافت کند. از طرفی اگر امتیاز اعتباری فرد B برابر 600 باشد، در واقع اعتبار کمی دارد و می‌تواند حداکثر هزار دلار وام با نرخ بهره 24 درصد دریافت کند. تحت چنین شرایطی، در طول زمان بازپرداخت وام، بهره‌‌ای که فرد B می‌پردازد، از بهره‌ای که فرد A می‌پردازد بیشتر است. در چنین سیستمی، هر مشتری باید به فکر این باشد که امتیاز اعتباری‌اش افزایش یابد که بتواند وام بیشتری را با نرخ بهره کمتر بگیرد. Avant، به صورت آنلاین وام‌هایی را بین 1000 دلار تا 35 هزار دلار و با نرخ بهره‌های بین 10 تا 36 درصد به مشتریانش می‌دهد. مدت بازپرداخت وام نیز 2 تا 5 سال است. این فین‌تک تا به حال بیش از 2 میلیارد دلار وام داده است. میانگین وام‌های Avant برابر 8 هزار دلار است. یک فین‌تک شناخته‌شده دیگر، Funding Circle است که در حوزه P2P Lending فعال است. این کمپانی دو گروه مشتری دارد وام‌دهنده و وام‌گیرنده. وام‌دهنده‌ها می‌توانند از طریق این شرکت به کسب‌وکارهای کوچک یا متوسط که همان وام‌گیرنده‌ها هستند وام بدهند. بهره دریافت وام با توجه به اعتبار کسب‌وکارها، 7 تا 33 درصد (سالانه) و مدت زمان پرداخت وام بین 6 تا 60 ماه است. مبلغ وام‌ها نیز بین 25 هزار دلار تا 500 هزار دلار است و متقاضیان می‌توانند تا حداکثر 10 روز وام‌شان را دریافت کنند. از نقطه‌نظر سرمایه‌گذاران، Funding Circle ریسک نکول وام را از طریق توزیع سرمایه‌گذاری بین بیش از 100 وام، حداقل می‌کند.

البته باید گفت كه در حال حاضر در ایران صندوق‌های قرض‌الحسنه و خانگی سعی می‌کنند نیاز مردم به اعتبار و وام را تا حدودی برآورده کنند. اما متاسفانه این صندوق‌ها شفافیت ندارند. همچنین تعداد بسیار زیادی از آنها نیز مجاز نیستند. به گفته مدیرعامل سازمان اقتصاد اسلامی، در ایران بیش از 2500 هزار صندوق قرض‌الحسنه وجود دارد که فقط حدود هزار صندوق مجاز هستند. همراه شدن این صندوق‌ها با تکنولوژی و تبدیل شدن‌شان به فین‌تک، می‌تواند مشکل عدم شفافیت را حل کند.

 

شرکت تجارت الکترونیکی ارتباط فردا

 

نقد و بررسی بازی