5G

بالیدن تدریجی 5G در گذر زمان

حدود 10 سال پیش (در سال‌های 1390/1389 خورشیدی) مطالعات جهانی پیرامون 5Gبا تمرکز بر ویژگی‌ها و الزامات فنی استفاده از موج‌های میلیمتری (mmW) در شبکه‌های مخابراتی جدید، به منظور ترابری داده ‌ها با سرعت يك گیگابیت بر ثانیه و بالاتر شروع شد.

بالیدن تدریجی 5G در گذر زمان

در سال 1392 چند شرکت بزرگ مخابراتی، عملا وارد عرصه جهانی رقابت با یکدیگر برای ربودن گوی سبقت در بازار آتی شبکه‌سازی 5Gشدند:

- در چین: شرکت هوآوی؛ در کره جنوبی: شرکت سامسونگ؛ در ژاپن: شرکت نیپون تلگراف و تلفن؛ به علاوه مراکزی پژوهشی در هندوستان و اسرايیل.

در سال 1393 دکتر هولین ژائو (oulin Zhao از کشور چین) در مجمع عمومی اتحادیه بین‌المللی مخابرات (ITU) توانست رأی اکثریت اعضای ITU را دریافت کند و از این سال تا سال 1397 به دبیر کلی این اتحادیه برسد. او سپس برای دومین بار (برای دوره 2018 تا 2022) به دبیرکلیِ ITU انتخاب شد، درست در مقطع زمانی که دولت ترامپ، مناسبات و روابط عادی خود با اکثر مجامع بین‌المللی را تقلیل داده یا قطع کرده بود. برعکس، در طی این سال‌ها، دولت چین با حضور هولین ژائو در مقام دبیرکلیITU، به نفع شرکت‌های چینی کار کرد و شرکت‌های چینی توانستند، بیش و پیش از سایر اعضای کشوری و شرکتیِ عضوITU ، روی استانداردهای 5G در گروه‌های مطالعاتیITU  کار کنند و استانداردهای 5G مورد نظر خود را به قبول سایر اعضا برسانند و آنها را در کسوت «توصیه‌نامه‌‌های بین ‌المللیITU» معرفی کنند. در میان شرکت‌های چینی، بیش از همه، هوآوی، پیشتاز عرصه جهانی استانداردسازی 5Gبود، هست و خواهد بود. در نتیجه این پیشتازی، امروزه هوآوی دارای بیشترین اختراع ثبت شده 5G يا the lion's share of 5Gpatents د در جهان است. این شرکت با سرمایه‌گذاری 6 میلیون دلاری خود روی نوآوری‌های نرم‌افزاری و سخت‌افزاری 5G و ثبت اختراعاتش، بزرگ‌ترین و قوی‌ترین شرکت دارنده بیشترین حق انحصاری بهره‌برداری جهانی از 5Gاست و بازاری جهانی در اختیار دارد به ارزش حدودا 1.4 میلیارد دلار، تنها از ناحیه فروش حق امتیاز 5G به سازندگان تجهیزات یا به فراهم‌آوران شبکه‌سازی 5G(www.aljazeera.com/economy/2020/6/9/huaweis-trump-card-firm-owns-most-5g-patents-despite-us-ban). 

در نخستین دوره دبیرکلی هولین ژائو، عمده‌ترین فرسنگ‌سار (یا "مایل استون") در روند تکمیل الزامات تحقق 5G، در سال 2015، تصویب و انتشار چارچوب IMT-2020 (مخابرات سیار بین‌المللی 2020) از طرف ITU بود. در این سال، هوآوی نخستین بستر آزمون 5Gرا که روی باند فرکانسیِ زیر 6 گیگاهرتز (sub-6 GHz) کار می کرد، به نمایش گذاشت.

در سال 1395، در حالی که شرکت‌های چینی پروژه‌های 5Gآزمایشی خود را شروع کرده بودند؛

- اتحادیه اروپا داشت برای راه‌اندازی خدمات 5G در 28 کشور عضو و بهره‌برداری در پایان سال 2020 برنامه‌ریزی می‌کرد؛

- شرکت‌های نوکیا، اریکسون، ان.تی.تی دومومو و چند شرکت مخابراتی دیگر تازه داشتند تحقیقات پیرامون 5G را راهبری می‌کردند. و

- کمیسیون ارتباطات فدرال ایالات متحده نیز داشت به تخصیص تکه‌هایی از باند فرکانسی بالایِ طیف به 5Gاقدام می‌کرد [ولی سه سال بعد یعنی در سال 2019 موفق شد، مزایده فروش باند اصلی طیف 2.5 گیگاهرتز را برای استفاده بخش خصوصی برگزار کند و خرده ‌هایی از آن را برای آموزش (education) کنار بگذارد.

در زمستان سال 1396 (اواخر 2017) «پروژه مشارکت نسل 3» (3GPP) که از مشارکت هفت سازمان توسعه استانداردهای مخابراتی شامل (ARIB, ATIS, CCSA, ETSI, TSDSI, TTA, TTC ) تشکیل می‌شود، نخستین استاندارد رادیویی 5Gخود را برای non-stand-alone New Radio یا «رادیو جدید نا‌تَک ایستا (NR)» عرضه کرد سپس در اوخر بهار 1397 (ژوئن 2018) 3GPP نسخه نهایی استاندارد رادیویی خود را برای stand-alon 5Gیا «نسل پنجم تَک ایستا» نهایی كرد. اکنون در اواخر سال 2020 همه شرکت‌های بزرگ مخابراتی در حال ارائيه خدمات 5G به دو صورت ثابت و سیار هستند؛ اما این خدمات را به‌طور انحصاری در تعداد انگشت‌شماری از نقاط یک شهر یا در معدود شهرهای کشور مربوط عرضه می‌کنند (medium.com/swlh/the-road-to-5g-a0b3ad5fc0b0). در این سال (1396 برابر با 2017) 77 اُپراتور مخابراتی در جهان اعلام کردند که آزمون‌های خود را پیرامون 5G با موفقیت به اتمام رسانده‌اند (https://timelines.issarice.com/wiki/Timeline_of_5G).

در سال 1397 شرکت مخابرات قطر شبکه 5Gخود را افتتاح کرد اما طی سال 1397 خدمات 5G موبایل در قطر در دسترس عموم قرار نگرفت؛ اما الیزا (فنلاند) توانست در دو شهر Tampere و Tallinn خدمات تجاری 5G موبایل را واگذار کند. کره جنوبی نیز در اُلمپیک زمستانی 2018 خدمات 5G موبایل را به صورت آزمایشی واگذار کرد.

در اواخر سال 1398 (2019) شرکت‌های چینی  China Mobile , China Unicom و  China Telecom در چند شهر بزرگ چین مثل پکن، شانگهای و شهرهای دیگر، موفق به راه‌اندازی تجاری از خدمات پیشرفته 5Gشدند؛ و شرکت‌های مخابراتی کره‌جنوبی نیز تنها شرکت‌هایی در جهان بودند که در سراسر کشور موفق شدند خدمات 5Gموبایل را به بهره‌برداری عمومی برسانند (fortune.com/2019/10/31/china-5g-rollout-spectrum).

برای سال جاری (2020) پیش‌بینی می‌شود که درآمد جهانی حاصل از عرضه خدمات 5G در همین سال به 4.2 میلیارد دلار آمریکا برسد و 260 میلیون گوشی موبایل 5Gپذیر نیز فروخته شود. 

 

*برآمدن «خورشید نسل‌های پیشرفته ارتباطات سیار 5Gو 6G» پس از «شب ترامپیسم»

پیش‌بینی وضعیت بازار 5G برای سال آتی (2021) بستگی دارد به رفتن ترامپ برای همیشه از صحنه سیاست تجاری جهان و موفقیت دولت پس از او (بایدن) در لغو موفقیت‌آمیز تحریم‌ها و بی‌اعتبار کردن محدودسازی‌هایی که ترامپ و وزرایش علیه 5G مرتکب شدند. او با تحریم‌هایی که در مورد ممنوعیت خرید تجهیزات 5Gاز چین و هوآوی برای همه شرکت‌ها و کشورها وضع کرد؛ به علاوه محدودسازی فروش قطعات ساخت آمریکا به هوآوی و منوط کردن آن به دریافت مجوز از وزارت بازرگانی آمریکا، ضربه سهمگینی بر شرکت‌های بزرگ فراهم‌آور زیرساخت‌های 5G و قطعه‌فروشان سیلیکون‌ولی زد.

 

*وضعیت ایران از لحاظ زیرساخت‌ها و خدمات 5G

نسل پنجم ارتباطات سیار در ایران در وضعیتی مناسب نیست!

- برای گذار از 4Gبه 5G و تعیین راهبردهای این گذار مهم از منظر امنیت ملی، هنوز سیاست‌گذاری نشده؛ آن هم با وجود شورای‌عالی و مرکز ملی فضای مجازی! و تا راهبرد ملی برای گذار از 4Gبه 5Gارايه نشود، شرکت‌های داخلی فراهم‌آور شبکه نیز نخواهند توانست راهبردهای شرکتی خود را تنظیم، تصویب و اقدامی در راستای آن کنند. در نتیجه، این می‌شود که شده است: راه‌اندازی آزمایشی-نمایشی آنتن 5G در سه نقطه شهر تهران توسط یک اُپراتور موبایل در بخش خصوصی کشور و جشن گرفتن این اقدامات مقطعی به عنوان رویداد ملی بزرگ از سوی دولتی که کاری در قبال آن نکرده جز افتتاحی رسمی.   –آماده‌سازی زیرساخت‌های کشور برای برآورده ساختن الزامات قانونی، حقوقی، فنی، امنیتی و تجاریِ راه‌اندازی خدمات 5G می‌بایست در سال‌های گذشته، با آغاز چرخه حیات تحقیقات فناوری ارتباطات سیار نسل‌های آتی برای گذار از 4Gبه 5Gشروع می‌شد، ولی هیچ کاری در قبال آن امور هنوز صورت نگرفته است. تا آن امور مهم انجام نشوند، از 5G در ایران، جز ارتقاي کیفیت و کمیت تعدادی خدمات موجود، کاری ساخته نیست و نخواهد بود؛ یعنی پس از گذار از 4Gبه 5G نیز استفاده پیشرفته از 5G را فراموش کنید! "لِیتِنسی" یا تاخیر چند میلی‌ثانیه‌ای پاسخ‌دهی زیرساخت‌های کنونی کشور، مانع از بهره‌برداری از خدمات پیشرفته 5G است؛ چرا که خدمات پیشرفته 5Gبه تاخیری زیر یک میلی‌ثانیه نیازمندند و این تقلیل "لِیتِنسی" باید در شبکه های LAN (داخل اماکن)، شبکه‌های MAN (درون کلان‌شهرها) و WAN (بین‌شهری و بین‌المللی) به اجرا در آیند؛ آن‌هم با صرف میلیون‌ها دلار!

- تنظیم مقررات ارتباطات رادیویی مورد نیاز 5Gدر سال‌‌های گذشته می‌بایست اجرا می‌شد ولی در آخرین سال دولت حسن روحانی نیز پروژه مقررات‌گذاری 5G در کشور، «روی زمین» است. در مدت کوتاه باقی مانده از دولت دوازدهم، کسی را رمق و توانی برای کار روی مقررات‌گذاری 5Gنیست.

- هیچ زمانی برای برگزاری مزایده عمومی به منظور فروش باند فرکانس لازم برای 5Gتعیین نشده است

- همچنین، هیچ چشم‌اندازی برای آزادسازی باند فرکانس بدون استفاده در سازمان صداوسیما و مورد نیاز 5Gدیده نمی‌شود. ظاهرا سازمان صداوسیما خیال دارد رأسا از آن بهره‌برداری کند و رقیب فرادست و فرادولتی دیگران شود!

- با راه‌اندازی کامل 5G، شبکه‌های زیر پوشش 2Gو 3Gخاموش می شوند. پس کاربران نهادی و تجاری‌شان در بخش خصوصی و دولتی باید به موقع برای کوچیدن از 2Gو 3Gبه 4Gیا 5Gو تغییر، مناسب‌سازی و برای ارتقاي زیرساخت‌های‌شان به 4Gیا 5Gآماده شوند.

این همه کار روی زمین مانده، تهدیدهایی جدی هستند که در دهه اول قرن پانزدهم خورشیدی باید به فرصت تبدیل شوند!