تراکنش

نشستن وسط تراکنش ها به اسم نظارت اشتباه است

شعارهای معاونت فناوری‌های نوین بانک مرکزی با اعمالش یکسان نیست

نشستن وسط تراکنش ها به اسم نظارت اشتباه است

اکوسیستم صنعت بانکی، تغییر پارادایمی را از سرویس‌های سنتی به سرویس‌های دیجیتالی که مبتنی بر کلان‌روندهای آینده و مباحث بانکداری باز هستند، طی می‌کند. در این فضا انتظارات مشتری، پیشران و محور اصلی تحولات صنعت بانکی است. این تحولات در حوزه بانکداری باز، فقط ابعاد فناوری ندارد و شاید فناوری، کوچک‌ترین جزو آن است. بانکداری باز قرار است مدل کسب‌وکار ساختار، فرایند و فرهنگ سازمان را در ارايه سرویس‌های بانکی، متاثر کند.

نوش‌آفرین مومن‌واقفی گفت: در اروپا، پیشران اولیه بانکداری باز، نیازمند تغییر مدل‌های کسب‌وکار بانکی بود. اروپا به این نتیجه رسید که هزینه زیادی بابت تراکنش‌های بانکی ویزا و مستر سرمایه‌گذاری می‌کند و توسعه نوآوری در صنعت ملی و خلق ارزش‌های جدید با چالش مواجه است؛ بنابراین، مفهوم بانکداری باز از نیاز به سمت وجود مدل‌های کسب‌وکاری جدید گرایش پیدا کرد.

او افزود: قرار بود انحصار تولید محصول از حوزه بانکی خارج شود و مشتری، نیاز و سرویس خود را در قالب اپ‌ها و برنامه‌های مختلف با مدل‌های کسب‌وکاری متنوع دریافت کند. وقتی صحبت از این نوآوری‌ها می‌شود، قرار است بستر رقابتی ایجاد شود که مبتنی بر ارايه خدمات، سرویس‌های ارزش‌افزوده و سرویس‌های پایه بانکی باشد و با استفاده از خدمات فین‌تک‌ها در کنار بانک به مشتری، سرویس ویژه داده شود.

او بیان کرد: این موارد را از این‌جهت عرض کردم که ببینیم درزمینه این چهار جزو که نام برده شد، یعنی بانک، نهادهای ثالث یا فین‌تک‌ها، نهاد رگولاتوری و بوم‌هایی که هم در دنیا و هم در ایران وجود دارد، در چه وضعیتی قرار داریم؟ این امر به ما کمک می‌کند تا متوجه شویم آیا مسیری که در آن قرار داریم، می‌تواند ما را در آینده به جایگاه مثبتی برساند یا از مسیر اصلی دور می‌شویم. اولین چالش در خود مفهوم است. ارزش بانکداری باز را در حد ارايه چند API از بانک‌ها پایین آوردیم.

مدیرعامل هلدینگ فناوری اطلاعات بانک تجارت گفت: به نظر نمی‌رسد روی مدل کسب‌وکاری، کار چندانی انجام داده باشیم. بسیاری از بوم‌هایی که وارد بازار شدند، موفقیت زیادی نداشتند. هرچند در ابتدای راه هستند، اما در حوزه تعداد تراکنش، موفق به اخذ سهم بازار نشده‌اند و برخی از آنها، حتی مسیر را اشتباه می‌روند. بوم‌ها قرار بود تمرکز تراکنشی را از تراکنش‌های کارتی به تراکنش‌های حسابی بیاورند؛ اما برخی بوم‌هایی که آمار می‌دهند نیز آمار تراکنش‌های کارت به کارت را به‌عنوان موفقیت‌شان ارايه می‌کنند. بنابراین، بوم‌ها نقش واقعی خود را به‌عنوان بوم در نظر نگرفتند. در اروپا، ظهور بوم‌ها دلیل داشت. اروپا چهار سال در حوزه PSD2 و ساختارهای رگولیشن بانکداری باز کار کرد و وقتی سندها و رگولیشن‌ها آماده شد، نظارت بر این الزامات و بوم‌های واسط و نقش تسهیلگری آنها، مدنظر قرار گرفت.

‌واقفی افزود: البته اینکه بوم‌ها در ایران، نقش خود را مانند بوم‌ها در دنیا به‌درستی ایفا نکرده‌اند، کاملا تقصیر آنها نیست؛ بلکه بزرگ‌ترین چالش ما در حوزه این ذی‌نفعان و عدم موفقیت، ابهامات شدید در حوزه چالش‌های رگولاتوری و حقوقی است؛ یعنی اگر قرار بود بانکداری باز در ایران موفق باشد تاکنون باید در سه حوزه، دستاورد ‌داشتیم: اول اینکه چالش‌های حقوقی و رگولاتوری، نقش‌ها و مسوولیت ذی‌نفعان این مدل باید شفاف می‌شد، دوم اینکه استانداردهای فنی بانکداری باز باید روی میز ‌بود، سوم اینکه باید مدل‌های کسب‌وکاری جدیدي که کمی ما را از مدل کسب‌وکار سنتی بانک‌ها دور کند، ارايه می‌کردیم.

او در ادامه گفت: در این سه حوزه، کار زیادی انجام ندادیم و انتظاراتی که از بانکداری باز داریم، نمی‌توانیم با این فضا پیش ببریم. همچنین طراحی معماری صحیح اکوسیستم بانکداری باز برای تمام ذی‌نفعان در شبکه بانکی، مهم‌ترین بحث است؛ چون اگر خشت اول کج باشد، این ساختمان هرگز قابل‌استفاده نخواهد بود. ازنظر من، ۱۰ – ۱۵ درصد، در این مسیر، حرکت کرده‌ایم. اگر در مسیر حرکت کنیم به نتیجه می‌رسیم، اما اگر از همین‌جا خشت را کج بگذاریم از مسیر دور می‌شویم.
واقفي در خصوص طرح پیشنهادی شرکت خدمات به اسم دیبا که قرار است به عنوان هاب بانکداری باز مورد استفاده قرار گیرد گفت: ابتدا عرض کنم نظرات من در این حوزه، نظرات شرکت خدمات یا بانک مرکزی نیست و نظر شخصی‌ام را بیان می‌کنم. اگر دیبا سرویسی است که شرکت خدمات ارايه می‌کند، کار خوبی می‌کند زیرا یک شرکت باید به بیزینس خودش فکر کند و در آن لایه، دیبا می‌تواند برای خدمات، بیزینس داشته باشد؛ اما اگر دیبای بانک مرکزی است، باید با نگاه دیگری آن را مدنظر قرار دهیم، چون قاعدتا نقش بانک مرکزی با شرکت خدمات در این اکوسیستم باید متفاوت باشد.

او همچنين گفت: هدف بانکداری باز، ایجاد بستر رقابتی روی ارايه خدمات است؛ زیرا این امر، نوآوری و ایجاد ارزش‌افزوده برای بانک، مشتری، فین تک وغيره ایجاد می‌کند. اگر این بستر رقابتی حذف شود، می‌توانیم ماهیت بانکداری باز را زیر سوال ببریم. دغدغه بانک مرکزی در حوزه نظارت و امنیت، قابل‌احترام است؛ اما توجیه اینکه نظارت و امنیت باید لزوما از طریق نشستن در مسیر آنلاین تراکنش‌ها باشد، قطعا درست نیست. با این شیوه باید برای مسیر تراکنش افتتاح حساب هم یک هاب ایجاد شود و همه افتتاح حساب‌ها از آن عبور کند. درخصوص احراز هویت‌ها هم همین‌طور! یا ایجاد هاب تسهیلات و نظایر آن. من فکر می‌کنم جایگاه رگولاتور، بالاتر از این سطح است.

مدیرعامل هلدینگ تفتا گفت: رگولاتور می‌گوید برای افتتاح حساب باید مواردی رعایت شود؛ مثلا بانک‌ها باید چند زیرساخت مانند کد شهاب و نهاب را کنترل کنند، اما اینکه همه افتتاح حساب‌ها باید از مسیر بانک مرکزی عبور کند، به قول یکی از دوستان طناز، در این صورت می‌توانیم بانک‌ها را جمع کنیم و یک بانک داشته باشیم با یک کُر و یک کارت و یک سیستم تسهیلات! همه مردم هم از آن سرویس بگیرند. اصلا چه اصراری است آن را غیرمتمرکز و دوباره همه را به‌صورت متمرکز کنترل کنیم؟ ما اکنون با تکنولوژی‌هایی که در مسیر فناوری بوده، صحبت از بلاک چین می‌کنیم و می‌گوییم مسیر دنیا، فناوری‌های غیرمتمرکز است و خودش به‌شدت می‌تواند به بحث پایداری سیستمی به‌عنوان اولین جزو امنیت کمک کند. با این توصیف، این توجیهات از سوی بانک مرکزی، نیازمند بحث است.

واقفی افزود: اگر قرار باشد دیبا در نقشی که بنده داکیومنت‌های جدید را ملاحظه کردم بنشیند، مانند این است که لباس واحد را بر تن همه کنیم. البته در دنیا، برخی کشورها از چنین سیستمی پیروی می‌کنند اما این نظام، با نوآوری و خلاقیت، همخوان نیست، بنابراین یا باید به‌عنوان رگولاتور در نقش قانون‌گذار قرار بگیریم و نگذاریم این محیط رقابتی که تنها جذابیت بانکداری باز برای نوآوری و خلاقیت است از بین برود یا اینکه شعارهای‌مان را عوض کنیم و از این مفاهیم صحبت نکنیم. روزی که شتاب و شاپرک ایجاد شد، کسی نگفت این‌ها برای نظارت و مبارزه با تقلب و پولشویی هستند؛ بلکه ماهیت ایجاد آنها توسعه بانکداری و مباحث کسب‌وکاری بوده است، بنابراین، الان هم نباید در این حوزه از صداقت اصلی خارج شویم.

او بیان کرد: به گفته کارشناسان قبلا قرار نبود شتاب و شاپرک، بحث نظارت را داشته باشند؛ اما الان تونل ایجاد شده و می‌توانند نظارت کنند، ولی هنوز هم بانک مرکزی قادر به نظارت نیست؛ حتی اگر از دیدگاه نظارتی دیبا هم به آن نگاه کنیم، الان شتاب و شاپرک داریم اما تقلب، فراد و قمار هم داریم. چرا آنجا نمی‌توانیم فراددیتکشن را ببندیم؟! البته اقداماتی در حال انجام است که ما خبر نداریم و نمی‌گویند.

واقفي در خصوص اینکه آیا راهکار دیگری برای امنیت و نظارت نیست، گفت: بنده معتقدم راهکار دیگری وجود دارد و با استفاده از تکنولوژی‌ها، روش‌های جدید و طرح‌های دیگر، قابل پوشش است. این نگاه، برای دنیایی که در آن بانک‌ها همگی کارگروه بانکداری دیجیتال ایجاد کردند، چندان هماهنگی و سنخیت ندارد. بانک مرکزی باید چالش اصلی بانکداری باز را حل کند که آن چالش، نبود فرایندها و ساختارهای لازم و مرتبط با بانکداری باز است. هیچ نهادی وجود ندارد که تایید صلاحیت بوم و نهاد ثالث را بدهد. دغدغه بانک مرکزی باید این باشد که این چارچوب‌ها، فرایندها و رگولیشن‌ها را کامل کند و اگر این‌ها کامل شوند، توانمندسازهای بانکداری باز خواهند بود.

او بیان کرد: اروپا اول این اقدامات را کامل کرد و سپس مسیر بانکداری باز را ادامه داد. به همین دلیل اکوسیستم در حال شروع فرایندی است که می‌تواند بگوید پنج سال دیگر بالغ می‌شود اما در ایران، شروع فرایند مشخصی را شاهد نیستیم و در فضای کاملا مبهم در بانکداری باز قرار داریم و شعارها با اعمال همخوان نیست.