استارلینک

موانع بهره‌برداری عمومی از خدمات استارلینک در ایران

ترس ابراز شده درخصوص پوشش ارتباطات اینترنت ماهواره‌ای استارلینک (Starlink) در کشور بیهوده نیست. اما باید جایش را به زودی به هوشمندی در استفاده بهینه از حداکثر امکانات برای توسعه شبکه ملی اطلاعات بدهد.

موانع بهره‌برداری عمومی از خدمات استارلینک در ایران

استارلینک یکی از جدیدترین و بلندپروازانه‌ترین انواع پروژه‌های دسترسی رادیویی هر کاربر به وبگاه‌ها و منابع اینترنتی جهان به واسطه ماهواره است. امکان فنیِ داشتن اشتراک کاربری استارلینک در هر کشور و از هر نقطه در جهان در شُرف عملی شدن به مرور زمان است و درست، همین امکان فنیِ عملی شدنِ دسترسی آزاد به خدمات ماهواره‌ای استارلینک از مبدا ایران، برای دبیر شورای‌عالی فضای مجازی باعث تلنگر فکری و کاری برای ایجاد و تشکیل کارگروه مواجهه با اینترنت ماهواره‌ای در مرکز فضای مجازی شده است تا این کارگروه مستقر شده و مقررات و سازوکارهای صدور مجوز برای فعالان بخش مخابرات را تدوین و تنظیم کند.

از این تلنگر فکری و کاری در ذهن دبیر محترم شورای عالی فضای مجازی باید استقبال کرد و صدور هر اقدام از سوی او را در این خصوص به فال نیک گرفت؛ زیرا با اقدام دبیر شورای عالی فضای مجازی ممکن است که طلسم مقرراتی کردن ارتباطات فضایی کشور بشکند و مرکز ملی فضای مجازی باعث خیر در این خصوص شود.

به باور نگارنده این یادداشت، وظیفه مرکز ملی فضای مجازی در این خصوص ساده است؛ ساده به این معنی که به تشکیل کارگروه مواجهه با اینترنت ماهواره‌ای در مرکز فضای مجازی، نیازی نیست ولی اگر هم چنین کارگروهی تشکیل بشود، باید چارچوب سیاست‌های مقرراتی کردن ارتباطات فضایی کشور را تعیین و به شورای عالی فضای مستقر در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات برای عملیاتی شدن ابلاغ کند؛ نه آن که ابتدا به ساکن و با دور زدن وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، خود رأساً «بِبُرد و بدوزد»، هم سیاست‌گذاری کند و هم مقررات‌گذاری و اجرای مقررات!

*مانع اول: ارزیابی نادرست از مرجع سیاست‌گذاری دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای

شرکت اسپيس‌ايكس‌ (SpaceX) با فراهم‌آوری دسترسی رادیویی به اینترنت ماهواره‌ای، جزو بنگاه‌های Specialized Carrier در عرصه مخابرات رده‌بندی می‌شود و نه جزو بنگاه‌های فراهم‌آور محتوا و منابع فضای سایبری. به عبارت دیگر، تفاوت شرکت اسپيس‌ايكس‌ با مثلا شرکتی در رده فلگ (FLAG) تنها در عدم یا وجود کابل فیزیکی انتقال سیگنال‌های مخابراتی است، وگرنه از لحاظ Specialized Carrier بودن، هیچ فرقی نسبت به هم ندارند. شرکت فلگ با کابل نوری و شرکت اسپيس‌ايكس‌ از طریق اتصال رادیویی به ماهواره و به منابع اینترنتی روی زمین و بالعکس، اتصالات جهانی مورد نیاز کاربران اینترنت را برقرار می‌کند. همان‌طوری که شورای عالی فضای مجازی روی موضوع‌های مقرراتی مربوط به سامانه‌های انتقال نوری فعالیتی نمی‌کند، روی مسايل مقرراتی مربوط به سامانه‌های انتقال رادیویی اعم از زمینی، هوایی و فضایی نیز صحیح نیست مقررات‌گذاری کند بنابراين مرجع سیاست‌گذاری دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای، شورای عالی فضای مجازی نیست بلکه شورای عالی فضایی است.

*مانع دوم: واهمه از بی‌خاصیت شدن شبکه ملی اطلاعات

شاید ورود دبیر شورای عالی فضای مجازی به حوزه خدمات اینترنت ماهواره‌ای، از بابت دلواپسی شخص دبیر نسبت به پیامدهای bypass شدن اقتضایی شبکه ملی اطلاعات به دلیل افزایش ناگهانی دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای باشد. این دیدگاه که نوآوری استارلینک و دیگر شرکت‌های فراهم‌آور دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای، شبکه ملی اطلاعات را بی‌‌خاصیت و منفعل می‌کند، در تحلیل نهایی نادرست است، زیرا برای اپراتورهای مخابراتی چند فرصت مناسب پیش می‌آید:

1. فرصت اجرای توسعه چندین تله‌پورت (Teleport) در هر منطقه از کشور؛

2. فرصت شبکه ملی اطلاعات به واسطه ایجاد مرکز تله‌پورتِ داده‌ها از ماهواره به شبکه مخابرات و بالعکس؛

3. فرصت نظارت و پایش بهتر بر ترافیک بی‌المللی توزیع شده؛

4.  فرصت اجرای طرح‌های چندگانگی فنی و جغرافیایی (technical and geographical diversity plan) به منظور ایمن‌سازی قسمت‌هایی از شبکه ملی اطلاعات که تحت مدیریت اپراتور مربوط است.

*مانع سوم: پوشش ناهمگون دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای در مناطق مختلف روی زمین

در حال حاضر یک مانع استفاده جهانی از خدمات شرکت اسپيس‌ايكس‌، محدود بودن پوشش جغرافیایی و بهره‌مندی ناهمگون از اشتراک استارلینک است. هم اکنون تنها استرالیا، زلاند نو، به علاوه مناطقی در شمال قاره آمریکا تحت پوشش خدمات آزمایشی استارلینک به صورت محدود هستند. محدودیت پوشش جغرافیایی سامانه استارلینک، به مرور زمان رفع می‌شود؛ ولی طرح اولویت‌بندی رفع محدودیت‌های جغرافیایی پوشش کشورها، طی سال جاری و احتمالا سال‌های بعد، منوط است به مناطق دارای بیشترین تقاضا، تجمیع بیشترین پیش‌سفارش و پیش‌پرداخت بابت درخواست اشتراک استارلینک. این به آن معنی است که نوبت پوشش سراسری ایران توسط ماهواره‌های اسپيس‌ايكس‌، به این زودی‌ها نمی‌رسد.

*مانع چهارم: گران‌قیمت بودن راه‌اندازی و اشتراک ماهانه اینترنت ماهواره‌ای

باید توجه داشت که کاربران دارای نسخه بتای استارلینک در کانادا، اکنون مجبور هستند برای یک بار خرید تجهیزات دریافت و ارسال داده‌ها، 499 دلار آمریکا (معادل 124 میلیون و 750 هزار ریال) و برای اشتراک ماهانه دسترسی به اینترنت مبلغ 99 دلار آمریکا (معادل 24 میلیون و 750 هزار ریال) به شرکت اسپیس‌ایکس بپردازند؛ تازه اگر مسیر بانکی برای حواله کردن مبالغ مذکور به حساب بانکی شرکت اسپیس‌ایکس باز باشد، وجود تحریم‌های بانکی علیه نهادها و شهروندان ایران، مانع استفاده عمومی از اینترنت ماهواره‌ای است! مگر اینکه دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای برای ایرانیان به دلیل اعمال سیاست‌های نواستعماری علیه انقلاب اسلامی، با شعار «تامین خدمات بشردوستانه» و «دسترسی آزاد به منابع باز» مجانی شود.

*مانع پنجم: کم‌کاری شورای عالی فضایی و واحد «ارتباطات رادیویی» در سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی

در وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات تنها شورای اجرایی فناوری اطلاعات به قدر توان در حوزه دولت الکترونیکی، فعال است در حالی که شورای عالی فضایی در اغما به سر می‌برد و واحد «ارتباطات رادیویی» در سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نیز فعالیتی بارز ندارد. یک مزیت ارجاع مقررات‌گذاری حوزه دسترسی به اینترنت ماهواره‌ای به وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (به‌جای ارجاع آن به مرکز ملی فضای مجازی) بیرون آوردن شورای عالی فضایی از اغما است و فعال‌سازی واحد «ارتباطات رادیویی» در سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی به منظور هماهنگی باهم برای توسعه زیرساخت‌های نرم (حقوقی و قانونی) همگام با توسعه زیرساخت‌ها و روساخت‌های دولت الکترونیکی در شورای اجرایی فناوری اطلاعات است.

*مانع ششم: عقب افتادگی بخش اقتصاد خدمات ماهواره‌ای در کشور و عدم درک اهمیت توسعه منطقه‌ای مراکز تله‌پورت

از طرفی بزرگ‌ترین پروژه‌های مخابراتی جهان از حوزه ارتباطات رادیویی و اینترنت ماهواره‌ای سرچشمه می‌گیرند و از طرف دیگر تعداد اندکی از مدیران و مهندسان نهادهای دست اندرکار مخابرات رادیویی در کشور، تله‌پورت را که میانجی ارتباطات زمینی و فضایی مخابرات ماهواره‌ای است، می‌شناسند. درنتیجه، در مدیریت‌های توسعه شبکه ملی اطلاعات کشور به ندرت از تله‌پورت استفاده می‌شود و اگر جایی به ضرورت استفاده می‌شود، آگاهی لازم برای استانداردسازی و مقررات‌گذاری آن وجود ندارد.

*مانع هفتم: پخش گسترده جعلیات توسط خبرگزاری‌های داخلی در مورد استارلینک

اگر برای کسب اخبار استارلینک، تنها به خبرگزاری‌های داخلی متکی هستید، بدانید که گمراه می‌شوید. در اخبار خبرگزاری‌های داخلی در خصوص استارلینک می‌خوانید که پارلمان روسیه، اشتراک اینترنت ماهواره‌ای را ممنوع کرده است، در حالی که پارلمان روسیه در حال قانون‌گذاری استفاده از اینترنت ماهواره‌ای است زیرا سه سال دیگر بناست سامانه ملی دسترسی ماهواره‌ای به اینترنت به نام Sphere راه‌اندازی شود و بازار فروش خدمات Sphere در روسیه نباید تا آن زمان مورد تاخت و تاز شرکت‌های خارجی مثل اسپیس‌ایکس واقع شود.

*نتیجه‌گیری

در اثر جهانی شدن و حضور فیزیکی و سایبری «سیستم‌های بین‌المللی» فعال در هر جامعه و هر کشور، اغلب حاکمیت‌های سیاسی و حکمرانی‌های سایبری، دیگر مخدوش هستند. از آنجا که هیچ گریزی از مداخله و سلطه «سیستم‌های بین‌المللی» در شبکه ملی اطلاعات نیست، هوشمندی در استفاده درست، امن، متعادل و بهینه از حداکثر امکانات مخابرات و اینترنت با حداقل مخاطرات است.