از چه زمانی اینترنت اشیاء وارد دنیای مجازی شد/ وضعیت اینترنت اشیاء در ایران/ پیشتازان اینترنت اشیاء در ایران

شاید شما کلمه "اینترنت اشیاء" را شنیده باشید و در موردش کامل بدانید، شاید هم این کلمه برای‌تان تازگی داشته باشد. در هر دو صورت بد نیست که با ما در این گزارش همراه باشید.

از چه زمانی اینترنت اشیاء وارد دنیای مجازی شد/ وضعیت اینترنت اشیاء در ایران/ پیشتازان اینترنت اشیاء در ایران

دنیای اینترنت این روزها به شدت همه‌گیر شده است، به طوری که می‌توان به جرات گفت 90 درصد از کارها با اینترنت و دنیای کامپیوتر انجام می‌شود و نبود این دو به شدت در یک جامعه که هیچ در یک خانه هم می‌تواند تاثیر چشمگیری داشته باشد. اما اینکه دنیای اینترنت و کامپیوتر از کجا شکل گرفت و تا به امروز و هزاران واژه تخصصی رسید راهی است طولانی!

به گزارش عصر ارتباط، در اواخر دهه 1960 میلادی ، وزارت دفاع آمریکا تشخیص داد که دولت آمریکا به شبکه‌های کامپیوتری خود بسیار وابسته است و این سوال مطرح شد که اگر دشمن در یک حمله هسته‌ای به شبکه‌های کامپیوتری ملی آنها آسیب برساند چه اتفاقی خواهد افتاد؟  بنابراین وزارت دفاع آمریکا یک نوع جدید از شبکه‌های بزرگ را طراحی کرد که حتی اگر یکی از بخش‌های آن از کار می‌افتاد باز هم می‌توانست به کار خود ادامه دهد. آنچه که کل این شبکه عظیم را به هم ارتباط می‌داد مجموعه‌ای از قوانین ارتباطی یا به اصطلاح «پروتکل» بود که آنرا TCP/IP نامیدند. اصولاً هر شبکه‌ای که از قوانین TCP/IP استفاده کند می‌تواند با هر شبکه دیگری که آن هم با قوانین TCP/IP کار می کند ارتباط برقرار کند و اگر در شبکه بزرگی که هر یک از شبکه‌های کوچکتر داخل آن از قوانین TCP/IP استفاده می‌کنند یک شبکه کوچک از کار بیافتد مابقی شبکه به کار خود ادامه خواهد داد.  پروژه آریانت در سال 1967 آغاز به کار کرد و نتیجه این پروژه پس از چندین سال همین شبکه جهانی اینترنت کنونی است که اکنون به صورت غیرنظامی شده، و تمام دنیا را در برگرفته است.

سرعت رشد اینترنت باعث تغییرات زیادی در دنیای تکنولوژی شد، کامپیوترها حرفه‌ای‌تر و گوشی‌های موبایل با قدرت تمام به رقابت پرداختند. پیشرفت دنیای اینترنت از یک شبکه جست‌جو و برنامه اکسپلور به دنیای پیام‌رسان‌ها، ارز دیجیتال و "اینترنت اشیاء" رسید.  کامپیوترها، دیگر الزاماً به آن شکل سنتی که ما می‌شناسیم (صفحه کلید و کیس و مانیتور)‌ نیستند. آنها در قالب قطعات کوچک، میکروکنترلرها، تراشه‌های الکترونیکی و مودم‌ها، در خانه و ابزارهای زندگی و محیط ما جاسازی شده‌اند که باعث شده امروز، اینترنت را بیش از آنکه بتوان اینترنت کامپیوترها دانست، باید اینترنت اشیا نامید.

اینترنت اشیا، یا چیزنت Internet of Things که مخفف آن IoT است، به طورکلی  اشاره دارد به بسیاری از چیزها شامل اشیا و وسایل محیط پیرامون‌مان که به شبکه اینترنت متصل شده و می‌تواند توسط اپلیکیشن‌های موجود در تلفن‌های هوشمند و تبلت کنترل و مدیریت شوند. این مفهوم می‌تواند به سادگی ارتباط یک گوشی هوشمند با تلویزیون باشد یا به پیچیدگی نظارت بر زیرساخت‌های شهری و ترافیک. از ماشین لباسشویی و یخچال گرفته تا پوشاکمان؛ این شبکه بسیاری از دستگاه‌های اطراف ما را در برمی‌گیرد. به جرات می‌توان بیان کرد که اینترنت اشیاء گام بعدی انقلاب اطلاعات است.

تاریخچه اینترنت اشیاء

اینترنت اشیاء، برای نخستین بار در سال ۱۹۹۹ توسط کوین اشتون مورد استفاده قرار گرفت و جهانی را توصیف کرد که در آن هر چیزی، از جمله اشیای بی‌جان، برای خود هویت دیجیتال داشته باشند و به کامپیوترها اجازه دهند آنها را سازماندهی و مدیریت کنند. اینترنت در حال حاضر همه مردم را به هم متصل می‌کند ولی با اینترنت اشیاء تمام چیزها به هم متصل می‌شوند. البته پیش از آن کوین کلی در کتاب قوانین نوین اقتصادی در عصر شبکه‌ها  (۱۹۹۸) موضوع نودهای کوچک هوشمند (مانند سنسور باز و بسته بودن درب) که به شبکه جهانی اینترنت وصل هستند را مطرح کرد. بر این اساس بخش قابل توجهی از مسئولان شرکت‌های فعال در این بخش معتقدند اینترنت اشیاء یا همان IOT برای همیشه سبک زندگی افراد را تغییر خواهد داد و ظرف چند سال آینده بحث‌هایی مانند هوش شبکه اهمیتی بسیار خواهد یافت. بدین ترتیب به استناد گفته‌های فعالان این عرصه، سال ۲۰۱۶ میلادی را می‌توان سال ورود اینترنت اشیاء به رودخانه مواج IT دانست.

از چه زمانی اینترنت اشیاء وارد دنیای مجازی شد/ وضعیت اینترنت اشیاء در ایران/ پیشتازان اینترنت اشیاء در ایران

کاربرد اینترنت اشیاء

بنابر شرکت گارتنر (شرکت پژوهشی و مشاوره‌ای آمریکایی) حدود ۸/۲۰ میلیارد دستگاه روی اینترنت چیزها تا سال ۲۰۲۰ وجود خواهد داشت.همچنین  تحقیقات ای‌بی‌آی تخمین زده‌است که بیش از ۳۰ میلیارد دستگاه به صورت بی‌سیم به اینترنت چیزها تا سال ۲۰۲۰ وصل خواهند شد. اینترنت اشیاء با توانایی جاسازی سی‌پی‌یو و حافظه و منابع انرژی می‌تواند تقریباً همه چیز را با استفاده از برنامه‌ها به شبکه متصل کند. این سیستم‌ها وظیفه جمع‌آوری اطلاعات، تنظیمات اکوسیستم‌های طبیعی و حتی ساختمان‌ها و کارخانه‌ها را دارند. از سوی دیگر سیستم‌های اینترنت اشیاء می‌توانند همچنین پاسخگو برای اجرای فعالیت باشند. برای مثال سیستم‌های خرید هوشمند می‌توانند عادات خرید کاربران در یک فروشگاه را توسط ردگیری کردن تلفن همراه‌شان ردیابی کنند. به این کاربران پیشنهادهای ویژه‌ای در مورد کالاهای مورد علاقه‌شان یا حتی مکان اقلامی که به آن نیاز دارند، که توسط یخچال‌شان به گوشی آنها منتقل شده‌است، می‌تواند ارائه کنند. همچنین کاربرد دیگری که اینترنت اشیاء می‌تواند ارائه کند قادر ساختن ویژگی‌های امنیتی خانه و اتوماسیون خانگی است. با این حال برنامه‌های اینترنت اشیا فقط در این زمینه محدود نمی‌شود دیگر موارد خاص اینترنت اشیا نیز وجود دارد. در زیر به بررسی برنامه‌های مهم در این زمینه می‌پردازیم.

  • ر سانه‌ها:  با بررسی اطلاعات، روزنامه‌ها، مجلات و برنامه‌های تلویزیونی را به سمت علاقه مردم سوق دهد
  • نظارت بر محیط زیست: نظارت بر کیفیت آب، هوا، شرایط جوی یا آلودگی خاک، کنترل حیات وحش و زیستگاه آنها، هشدار اولیه زلزله و سونامی و ...
  • مدیریت زیرساخت: نظارت و کنترل عملیات زیرساخت‌های شهری و روستایی مانند پل‌ها، خطوط راه‌آهن و نیروگاه‌های باد
  • ساخت شبکه و مدیریت تجهیزات تولیدی
  • مدیریت انرژی
  • پزشکی و مراقبت‌های بهداشتی
  • حمل و نقل

اینترنت اشیا در ایران

در ایران نیز طی سال‌های گذشته، اینترنت اشیا مورد توجه قرار گرفته است. یکی از مراکزی که به صورت ویژه این موضوع را مورد بررسی قرار داده، پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات (مرکز تحقیقات مخابرات ایران) است. این پژوهشگاه، پروژه‌هایی را برای بررسی پیاده‌سازی فناوری اینترنت اشیا در ایران انجام داده‌است.  یکی از این پروژه‌ها با عنوان «تدوین کسب و کار اینترنت اشیا در کشور» (از تاریخ ۱۰ دی ۱۳۹۳ تا ۱۰ خرداد ۱۳۹۴)، انجام شده‌است. در این پروژه بر اساس تجربیات علمی و عملیاتی کشورهای مختلف در حوزه‌های حاکمیت، کسب و کار، کاربردها و فناوری‌ها مطالعات اولیه صورت گرفت و نقشه راه ایران با هدف استفاده ایران از فناوری‌های نوین نظیر اینترنت چیزها برای افزایش رفاه اقتصادی، کیفیت زندگی و حفاظت از محیط زیست برای رسیدن به چشم‌انداز اقتصادی ۱۴۰۴ تعیین شد. بیشتر کشورهای دنیا دراین زمینه و برای  بهره‌برداری از فناوری اینترنت اشیا، سرمایه گذاری‌های کلانی را به این پروژه اختصاص داده‌اند، در ایران نیز مسئولان به این مسئله واقف‌اند که برای جا نماندن از فناوری‌های وارداتی در بخش ICT، باید همگام با سایر کشورها حرکت کرد. به همین دلیل موضوع اینترنت اشیا در فهرست پروژه‌ای کلان راهبردی کشور در حوزه ICT جای گرفت و از ابتدای امسال مقدمات ورود این فناوری به ایران در حال آماده سازی است. در صورتی که فناوری اینترنت اشیا راه‌اندازی شود و ارتباطات به تمامی حوزه‌ها نفوذ پیدا کند، بنا بر پیش‌بینی‌ها در ایران بالغ بر 50 میلیارد حسگر به شبکه اینترنت متصل شود.

اولین‌های ایران در اینترنت اشیا

برای عملیاتی شدن اینترنت اشیا در کشور، هوشمندسازی سیستم‌های برق، به عنوان اولین گام در بهره‌گیری از این فناوری، مورد توجه قرار گرفت و طی آن، تفاهم‌نامه همکاری پژوهشی میان وزارت نیرو و مرکز تحقیقات مخابرات ایران در این زمینه منعقد شد. هم اکنون با امضای قرارداد همکاری میان یکی از شرکت‌های بزرگ آی اس پی کشور و یک شرکت فرانسوی، طرح تجاری ارائه خدمات اینترنت اشیا با پوشش سراسری شبکه ملی اطلاعات برای ایجاد زیرساخت ارتباطی فناوری «شبکه‌های دوربرد با توان پایین» (LPWAN) آغاز شده است.

از جمله ویژگی‌های این فناوری می‌توان به توان مصرفی پایین برای اشیا اشاره کرد که سبب افزایش طول عمر باتری آنها می‌شود. یکی از اپراتورهای بزرگ تلفن همراه هم فناوری NB-IOT را به عنوان یکی از به روزترین بسترها در حوزه اینترنت اشیا برای مدیریت هوشمند منابع و انرژی رونمایی کرده که این فناوری ارتباطی مناسب برای ارتباط‌دهی کنتورهای هوشمند با قابلیت نظارت از راه دور محسوب می‌شود و اطلاعات تمامی اشیایی را که به اینترنت متصل هستند، از جمله کنتورهای آب و برق و گاز، به مرکز کنترل و سرویس‌های بالادستی منتقل می‌کند.