نیکو اصغری خاناپشتانی
تهران برای نخستینبار صاحب یک مدل سهبعدی واقعی و با دقت کمسابقه شده است؛ مدلی که نهفقط یک نقشه، بلکه بازنمایی دیجیتال از کالبد زنده شهر است. پروژهای مبتنی بر عکسبرداری هوایی با تفکیک زیر هشت سانتیمتر که حالا بهعنوان زیرساخت «دوقلوی دیجیتال تهران» در اختیار مدیران شهری و شهروندان قرار گرفته و میتواند معادلات شهرسازی، مدیریت بحران، حملونقل و خدمات شهری را از پایه بازتعریف کند.
- تصویربرداری هوایی؛ ستون فقرات زیرساخت داده شهری
تأمین نقشههای بهروز از وضعیت موجود شهر، یکی از پیشنیازهای حکمرانی دادهمحور در کلانشهرهاست؛ مأموریتی که در تهران بر عهده سازمان فناوری اطلاعات شهرداری گذاشته شده است. تجربه جهانی نشان میدهد که «عکسبرداری هوایی» همچنان مقرونبهصرفهترین و در عین حال دقیقترین روش برای بهروزرسانی دادههای مکانی در مقیاسهای بزرگ شهری است؛ روشی که بسیاری از شهرهای هوشمند در اروپا، شرق آسیا و آمریکای شمالی نیز در یک سال اخیر بر آن تمرکز کردهاند.
در تهران، آخرین عملیات تصویربرداری هوایی به سفارش شهرداری و توسط سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، در پهنهای حدود ۱۷۰ هزار هکتار انجام شده است؛ پروژهای که با بهکارگیری 5 دوربین تخصصی و برداشت حدود ۲۰۰ هزار فریم عکس هوایی با قدرت تفکیک بهتر از ۸ سانتیمتر، از حیث مقیاس و دقت در نوع خود کمنظیر محسوب میشود.
- گامی فراتر از نقشه؛ تولد مدل سهبعدی واقعی شهر
نقطه تمایز این پروژه با نمونههای پیشین، صرفاً حجم داده یا دقت تصویربرداری نیست؛ بلکه «چشمانداز ساخت مدل سهبعدی واقعی شهر» است. در همین راستا برای نخستینبار، تصویربرداری با ساختاری انجام شده که امکان بازسازی سهبعدی دقیق تودههای ساختمانی، معابر و فضاهای شهری را فراهم میکند.
پس از انجام پردازشها و تحلیلهای لازم، این مدل سهبعدی از طریق سامانههای اطلاعات مکانی در دسترس مدیران شهری، کاربران شهرداری و حتی شهروندان قرار گرفته است؛ اقدامی که تهران را در مسیر تجربهای قرار میدهد که شهرهایی مانند سنگاپور، هلسینکی، بارسلونا و سئول طی سال گذشته آن را بهعنوان هسته مرکزی «Digital Twin» خود توسعه دادهاند.
- تجربه جهانی چه میگوید؟
در یک سال اخیر، دوقلوهای دیجیتال شهری در جهان از مرحله آزمایشی عبور کردهاند و به ابزار تصمیمسازی مدیریتی تبدیل شدهاند.
در بسیاری از این شهرها:
– سیاستهای شهرسازی پیش از اجرا در محیط دیجیتال شبیهسازی میشوند؛
– سناریوهای بحران (زلزله، سیل، آلودگی، اختلال ترافیکی) پیشاپیش آزموده میشوند؛
– تغییرات حملونقلی و عمرانی با کمترین هزینه خطا بررسی میشوند.
آنچه تجربه جهانی نشان میدهد این است که مدل سهبعدی بهتنهایی هدف نیست؛ بلکه زیرساختی برای عبور از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشنگرانه است.
- 4 محور تحول مدیریت شهر تهران
مدل سهبعدی تهران، در صورت بهرهبرداری درست، میتواند چهار حوزه کلیدی مدیریت شهری را متحول کند:
- تصمیمگیری مبتنی بر داده
نقشهبرداری دقیق و مدلهای سهبعدی، امکان پایش مستمر کاربری اراضی، تودههای ساختمانی، نمای شهر و الگوهای توسعه را فراهم میکند. تصمیمهای شهرسازی دیگر بر پایه برداشتهای میدانی پراکنده یا دادههای قدیمی نخواهد بود، بلکه بر مبنای تصویر بهروز و یکپارچه از شهر اتخاذ میشود.
- مدیریت بحران؛ از واکنش به پیشگیری
تهران شهری لرزهخیز با چالشهایی چون فرونشست زمین، آلودگی هوا و ترافیک مزمن است. مدل سهبعدی، ابزار شناسایی دقیق نقاط پرریسک و شبیهسازی سناریوهای بحرانی را فراهم میکند؛ همان مسیری که بسیاری از شهرهای پیشرو جهان در یک سال گذشته برای کاهش تلفات و خسارات شهری پیمودهاند.
- بازطراحی حملونقل و کنترل ترافیک
دادههای مکانی دقیق به مدیران شهری اجازه میدهد مسیرها، تقاطعها و الگوهای تردد را در محیط دیجیتال تحلیل کنند. بررسی مسیرهای جایگزین، اصلاح طراحی خیابانها و بهینهسازی حملونقل عمومی، بدون آزمونوخطای پرهزینه در دنیای واقعی ممکن میشود.
- ارتقای کیفیت خدمات شهری
مدیریت شبکههای آب، برق، گاز و مخابرات در شهرهای بزرگ، بدون نقشههای دقیق سهبعدی عملاً پرریسک است. این مدل امکان هماهنگی میان زیرساختها و اعمال تغییرات با دقت بالا را فراهم میکند و احتمال بروز خطاهای پرهزینه را کاهش میدهد.
- دوقلوی دیجیتال؛ زیرساخت امروز، سرمایه فردا
این پروژه با هدف ایجاد دوقلوی دیجیتال شهر تهران اجرا شده است؛ مفهومی که در جهان، بهعنوان ستون فقرات شهرهای هوشمند نسل جدید شناخته میشود. تجربه بینالمللی نشان میدهد که ارزش واقعی چنین پروژههایی نه در زمان راهاندازی، بلکه در تداوم توسعه، بهروزرسانی و اتصال آن به فرآیندهای تصمیمسازی شهری آشکار میشود.
در همین راستا شهرداری تهران اعلام کرده است که با تکیه بر توان کارشناسان خود، اقدامات تکمیلی این پروژه را در سالهای آینده دنبال خواهد کرد؛ مسیری که اگر با حکمرانی داده، شفافیت دسترسی و استفاده عملیاتی مدیران همراه شود، میتواند تهران را از «مدیریت شهودی» به «مدیریت هوشمند مبتنی بر واقعیت» منتقل کند.
و در نهایت اینکه مدل سهبعدی تهران، صرفاً یک پروژه فناورانه نیست؛ بلکه آزمونی جدی برای بلوغ مدیریت شهری در عصر داده است. تجربه جهانی نشان میدهد که شهرهایی برنده این مسیر خواهند بود که داده را وارد چرخه تصمیمگیری واقعی کنند، نه آنکه آن را در حد یک دستاورد نمایشی متوقف سازند.
