به گزارش عصر ارتباط، پژمان امیدمقدمی در دومین کنفرانس ملی «حکمرانی داده و هوش مصنوعی» که امروز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه در دانشکده فنی دانشگاه تهران برگزار شد، با اشاره به ضرورت عبور از مراحل اولیه توسعه دولت الکترونیک و حکمرانی داده، اظهار کرد: اتصال دستگاه‌ها و ایجاد زیرساخت‌های ارتباطی، بخشی از مسیر توسعه دولت الکترونیک است، اما گام بعدی باید استفاده مؤثر از داده‌ها برای تحلیل مسائل و بهبود تصمیم‌گیری باشد.

وی با بیان اینکه دستگاه‌های اجرایی در چارچوب تکالیف قانونی و اسناد مرتبط در حال پیشبرد برنامه‌های حکمرانی داده هستند، افزود: اکنون بسیاری از دستگاه‌ها به مخازن داده و ابزارهای هوش تجاری مجهز شده‌اند و از داده‌ها برای تهیه گزارش و ارائه تحلیل به مدیران ارشد استفاده می‌کنند؛ با این حال، باید از این مرحله عبور کرد.

عبور از گزارش‌گیری به «بینش ماشین»

امیدمقدمی با اشاره به ورود هوش مصنوعی به فرایند تحلیل داده‌ها، گفت: هوش مصنوعی می‌تواند با بررسی هم‌زمان چندین مجموعه داده، الگوها و روابطی را شناسایی کند که ممکن است در تحلیل‌های معمول دیده نشوند. به این ترتیب، سازمان‌ها می‌توانند از مشاهده تغییرات و تهیه گزارش فراتر بروند و به شناخت عمیق‌تری از مسائل برسند.

وی به مثال مصرف انرژی در واحدهای پالایشی اشاره کرد و گفت: افزایش مصرف انرژی یک واحد صنعتی را می‌توان از طریق داده‌ها مشاهده کرد، اما پرسش اصلی این است که چرا این افزایش رخ داده است. آیا ماشین‌آلات با مشکل مواجه شده‌اند؟ کیفیت سوخت کاهش یافته یا نشتی در بخشی از فرایند وجود دارد؟ بررسی هم‌زمان داده‌ها می‌تواند به شناسایی عوامل احتمالی کمک کند.

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به تفاوت میان تحلیل داده و تصمیم‌گیری، افزود: حتی اگر علت افزایش مصرف انرژی مشخص شود، مدیر باید درباره ادامه تولید یا توقف آن تصمیم بگیرد. این تصمیم صرفاً به داده‌های فنی وابسته نیست و عواملی مانند هزینه تولید، تعهدات سازمان و پیامدهای اقتصادی نیز در آن نقش دارند.

وی ادامه داد: به همین دلیل، علاوه بر توانایی ماشین در شناسایی الگوها و ارائه تحلیل، باید به موضوع «بینش ماشین» نیز توجه کرد؛ یعنی استفاده از ظرفیت هوش مصنوعی برای رسیدن به شناخت عمیق‌تر از مسائل و کمک به تصمیم‌گیری.

ضرورت حفظ نقش انسان در تصمیم‌گیری

امیدمقدمی با تأکید بر اینکه تصمیم‌گیری نباید به‌طور کامل به ماشین واگذار شود، اظهار کرد: یافته‌های هوش مصنوعی لزوماً به‌تنهایی ما را به هدف نمی‌رسانند و در شرایط فعلی باید نقش انسان در فرایند تصمیم‌گیری پررنگ باشد.

وی با اشاره به اینکه تصمیم‌های سازمانی ممکن است با ملاحظات مختلف و گاه متعارض همراه باشند، گفت: در مثال تولید نفت، ممکن است ادامه تولید از نظر مصرف انرژی به‌صرفه نباشد، اما تعهدات تولیدی سازمان نیز باید در نظر گرفته شود. بنابراین، تصمیم نهایی نیازمند بررسی مجموعه‌ای از ملاحظات است و نمی‌توان همه ابعاد آن را صرفاً به ماشین واگذار کرد.

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت همچنین با اشاره به ضرورت توجه دانشگاه‌ها به این حوزه، ابراز امیدواری کرد که پژوهشگران و استادان دانشگاهی بتوانند موضوع بینش ماشین و نقش آن در تصمیم‌سازی را در پروژه‌های پژوهشی و پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد و دکتری توسعه دهند.

تحول دیجیتال باید به خروجی اقتصادی برسد

وی با اشاره به تکالیف و برنامه‌های متعدد در حوزه حکمرانی داده، معماری سازمانی و تحول دیجیتال، اظهار کرد: یکی از پرسش‌های اساسی در اجرای این برنامه‌ها آن است که خروجی نهایی آنها چیست و چه ارزشی برای سازمان ایجاد می‌کنند.

امیدمقدمی افزود: از نگاه اجرایی، حکمرانی داده می‌تواند هم بستری برای توسعه سایر حوزه‌ها باشد و هم از طریق ارائه خدمات مبتنی بر داده، ارزش اقتصادی ایجاد کند. برای مثال، اطلاعات معتبر و مرجع درباره کارکنان دستگاه‌های اجرایی می‌تواند برای نهادهایی مانند بانک‌ها که در ارزیابی اعتبار مالی به اطلاعات قابل اتکا نیاز دارند، ارزشمند باشد.

وی با تأکید بر ضرورت پیوند میان حکمرانی داده و اقتصاد، گفت: اگر حکمرانی داده به ارزش اقتصادی تبدیل نشود، تحول دیجیتال به اقتصاد منجر نشود و فعالیت‌های مبتنی بر هوش مصنوعی نیز خروجی اقتصادی نداشته باشند، باید در اثربخشی این برنامه‌ها بازنگری کرد. این خروجی اقتصادی می‌تواند از مسیر افزایش سرعت، ارتقای کیفیت یا بهبود عملکرد سازمان حاصل شود.

تغییر ساختار سازمانی؛ لازمه تحول دیجیتال

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با بیان اینکه تحول دیجیتال صرفاً با اجرای چند پروژه فناوری اطلاعات محقق نمی‌شود، اظهار کرد: اگر قرار است مأموریت یک سازمان تغییر کند، ساختار سازمانی، پروژه‌های تحول دیجیتال و داده‌هایی که در آن سازمان تولید می‌شوند نیز باید متناسب با مأموریت‌های جدید تغییر کنند.

وی با اشاره به تغییر الگوهای کسب‌وکار در نتیجه توسعه پلتفرم‌های دیجیتال، افزود: تغییر در شیوه ارائه خدمات می‌تواند به شکل‌گیری ساختارهای سازمانی جدید منجر شود. بنابراین، نمی‌توان بدون بازنگری در ساختار و فرایندهای سازمانی، انتظار داشت پروژه‌های تحول دیجیتال به تغییرات اساسی منجر شوند.

حکمرانی فدرالی داده در صنعت نفت

امیدمقدمی با اشاره به پیچیدگی زنجیره ارزش صنعت نفت، گاز و پتروشیمی، گفت: این صنعت از بخش‌های مختلفی مانند اکتشاف، تولید، انتقال، فروش، توزیع و مصرف تشکیل شده است که هرکدام فرایندها و داده‌های متفاوتی دارند.

وی با بیان اینکه حکمرانی فدرالی داده می‌تواند الگوی مناسبی برای صنعت نفت باشد، توضیح داد: در این الگو، شرکت‌های زیرمجموعه می‌توانند در حوزه داده، ساختارهای حکمرانی متناسب با فعالیت‌های خود داشته باشند؛ در عین حال، باید مشخص شود چه داده‌های اساسی لازم است در کل اکوسیستم صنعت نفت میان شرکت‌ها جریان پیدا کند.

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت با اشاره به پروژه سکوی یکپارچه حکمرانی دیجیتال صنعت نفت گفت: تعیین داده‌های پایه و نحوه تبادل آنها میان شرکت‌های مختلف، از موضوعات مهم در ایجاد یک سکوی یکپارچه داده در این صنعت است.

وی همچنین با اشاره به پروژه‌های مرتبط با داده‌های باز صنعت نفت، ابراز امیدواری کرد که در ادامه این طرح‌ها، گزارش روشنی از خروجی‌های اقتصادی و میزان ارزش ایجادشده ارائه شود.

امیدمقدمی با انتقاد از کاربرد گسترده اصطلاح هوشمندسازی برای پروژه‌های مختلف، اظهار کرد: صرف راه‌اندازی سامانه‌های الکترونیکی و مکانیزه به معنای هوشمندسازی نیست و اگر در فرایند تصمیم‌سازی از هوش مصنوعی استفاده نشده باشد، بهتر است از این عنوان استفاده نکنیم.

وی افزود: افزایش تعداد سامانه‌ها به‌تنهایی کمکی به حل مسائل سازمان نمی‌کند. آنچه اهمیت دارد، توانایی شناسایی روابط و الگوهای پنهان، تحلیل داده‌ها و کمک به تصمیم‌گیری بهتر است.

مدیرکل توسعه فناوری اطلاعات، امنیت و هوشمندسازی وزارت نفت در پایان تأکید کرد: باید میان مکانیزه‌کردن فرایندها، تحلیل داده‌ها و هوشمندسازی واقعی تفاوت قائل شد. در شرایط فعلی نیز، با وجود ظرفیت‌های هوش مصنوعی برای شناسایی الگوها و پشتیبانی از تصمیم‌سازی، حفظ نقش انسان در تصمیم‌گیری اهمیت دارد.