آزاده کیاپور
هوش مصنوعی، بهسرعت در حال دگرگونی میدانهای نبرد، جمعآوری اطلاعات و جنگ سایبری در سراسر جهان است. اکنون، بر اساس ادعای جدید فایننشالتایمز، ایران بهطور فزایندهای به ابزارهای هوش مصنوعی مانند چتجیپیتی (ChatGPT)، متعلق به OpenAI و جمینای (Gemini)، وابسته به گوگل، روی آورده تا توانمندیهای سایبری و تلاشهای پژوهشی نظامی خود را تقویت کند.
بررسی فایننشنالتایمز که بر پایه گفتوگو با پژوهشگران امنیت سایبری و مقامات ایرانی ارائه شده، نشان میدهد هوش مصنوعی به گروههای مرتبط با ایران کمک میکند عملیاتهای سایبری پیچیدهتری انجام دهند و همزمان، از طرحهای گستردهتر نظامی، از جمله توسعه پهپادها گرفته تا جنگ الکترونیک، پشتیبانی کنند.
کارشناسان به فایننشالتایمز گفتهاند اگرچه ایران هنوز از قدرتهای بزرگی مانند ایالات متحده و چین در حوزه توانمندیهای پیشرفته هوش مصنوعی عقبتر است، اما ابزارهای هوش مصنوعی که در دسترس عموم قرار دارند، به کاهش بخشی از این فاصله کمک میکنند، زیرا عملیاتهای سایبری را سریعتر، ارزانتر و مؤثرتر میسازند.
- از حملات فیشینگ تا هویتهای جعلی
یکی از مهمترین تحولاتی که در ادعای فایننشنالتایمز به آن اشاره شده، شیوهای است که هوش مصنوعی در حال دگرگون کردن حملات سایبری است.
پژوهشگران مدعی هستند بازیگران مرتبط با ایران از سامانههای هوش مصنوعی مولد برای تولید ایمیلهایِ فیشینگِ متقاعدکننده، نوشتن کدهای مخرب و ایجاد هویتهای آنلاین واقعگرایانه استفاده میکنند؛ هویتهایی که برای فریب دادن اهداف، طراحی شدهاند. این هویتهای تولیدشده توسط هوش مصنوعی میتوانند وارد گفتوگوهای طولانی شوند، بهتدریج اعتماد افراد را جلب کنند، سپس برای استخراج اطلاعات تلاش نمایند یا قربانیان را به کلیک کردن روی لینکهای مخرب ترغیب کنند.
فایننشالتایمز همچنین گزارش داده اسرائیل از جمله اهداف اینگونه کارزارها بوده است. گفته میشود برخی از این کمپینها، پیامهای فیشینگ خود را بهعنوان فرصتهایی برای همکاری با نهادهای اطلاعاتی ایران معرفی کرده و از روشهای روزافزون پیچیده مهندسی اجتماعی بهره بردهاند.
علاوه بر این، گسترش استفاده از هوش مصنوعی موجب شده اجرای عملیاتهای سایبری، در دسترس افراد بیشتری قرار گیرد. وظایفی که پیشتر به دانش فنی تخصصی نیاز داشتند، اکنون میتوانند با کمک مدلهای زبانی بزرگ انجام شوند و به مهاجمان امکان دهند محتوا تولید کنند و تحقیقات خود را با سرعت بسیار بیشتر از گذشته پیش ببرند.
شرکتهای فناوری نیز از هماکنون این روند را زیرنظر دارند. این گزارش اشاره میکند که گوگل در اوایل سال جاری، فعالیتهایی را شناسایی کرده که به APT42، یک گروه هکری وابسته به حکومت ایران، مرتبط بوده و از مدل هوش مصنوعی Gemini این شرکت استفاده کرده است. گفته میشود پژوهشگران مشاهده کردهاند این گروه از سامانه هوش مصنوعی گوگل برای اهداف تحقیقاتی بهره گرفته و از جمله، اطلاعات مرتبط با جنگندههای آمریکایی F-35 را گردآوری کرده است.
این گزارش نشان میدهد جاهطلبیهای ایران، بسیار فراتر از کارزارهای فیشینگ و عملیاتهای نفوذ آنلاین است. بر اساس گزارش فایننشالتایمز، سازمانهای نظامی ایران، بهطور فزایندهای، در حال بررسی کاربردهای هوش مصنوعی در فناوری پهپادها، تصمیمگیری در میدان نبرد و جنگ الکترومغناطیسی هستند.
گفته میشود از هوش مصنوعی برای تحلیل سریعتر اطلاعات، پشتیبانی از سامانههای فرماندهی و کنترل و نیز بهبود قابلیتهای هدفگیری استفاده میشود. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز بهطور علنی اعلام کرده برخی از موشکهای کروز این نهاد، از فناوریهای مبتنی بر هوش مصنوعی در ناوبری، هدایت و گریز از سامانههای جنگ الکترونیک بهره میبرند.
همچنین گزارش شده تحلیلگران ایرانی از سامانههای ترجمه مبتنی بر هوش مصنوعی برای پردازش کارآمدتر پژوهشهای نظامی و اسناد فنی به زبانهای خارجی استفاده میکنند. این امر به پژوهشگران امکان میدهد تحولات بینالمللی را با سرعتی بسیار بیشتر از روشهای سنتی، مطالعه، جذب و تحلیل کنند.
با وجود این تلاشها، کارشناسانی که فایننشالتایمز با آنها گفتوگو کرده، هشدار میدهند ایران همچنان در زمینه بهکارگیری هوش مصنوعی از قدرتهای نظامی پیشرو در جهان عقبتر است. برای نمونه، ایالات متحده سامانههای پیشرفته هوش مصنوعی را در برنامهریزی نظامی و تحلیل اطلاعاتی ادغام کرده و از پلتفرمهایی بهره میگیرد که قادرند حجم عظیمی از اطلاعات میدان نبرد را پردازش کرده و از تصمیمگیریهای عملیاتی پشتیبانی کنند.
بااینحال، تحلیلگران معتقدند ایران توانایی قابلتوجهی در سازگاری فناوریهای نوظهور با نیازهایش نشان داده است. با فراگیری بیشتر هوش مصنوعی، موانع ورود به این حوزه در حال کاهش است. این موضوع به کشورهایی که منابع محدودتری دارند، اجازه میدهد توانمندیهای سایبری و نظامی خود را به شیوههایی توسعه دهند که در گذشته، بسیار دشوارتر بود.
از دید کارشناسان امنیتی، در حال حاضر، هوش مصنوعی، دیگر صرفاً یک فناوری تجاری نیست، بلکه بهطور فزایندهای، به ابزار راهبردی در رقابتهای ژئوپلیتیکی، منازعات سایبری و جنگهای مدرن، تبدیل شده است.
