دکتر جمال صوفیه
تحلیلگر فاوا و هوش مصنوعی
دونالد ترامپ معتقد است نام «هوش مصنوعی» ساختگی به نظر می‌رسد و به نهادهای دولتی ایالات متحده دستور داده است به‌جای آن از عبارت «ابرهوش» استفاده کنند. بااین‌حال، شرکت‌های فناوری و پژوهشگران دلیل چندانی برای همراهی با این تغییر ندارند.
اما ماجرای دونالد ترامپ و تغییر نام مکان‌ها و مفاهیم چیست؟ نخست، خلیج مکزیک به «خلیج آمریکا» تبدیل شد؛ دست‌کم در اسناد فدرال ایالات متحده، نه در سراسر جهان. سپس دریاچه انتاریو به «دریاچه آمریکا» تغییر نام داد. حالا او می‌خواهد نام فناوری تعیین‌کننده عصر ما، یعنی «هوش مصنوعی» را نیز تغییر دهد.
رئیس‌جمهور ایالات متحده در اوایل ماه جاری، در شبکه اجتماعی تروث سوشال مدعی شد که اصطلاح «هوش مصنوعی» «نادرست» و «ناشیوا» است. او گفت «هوش برتر»، «هوش افراطی» یا «هوش عالی» گزینه‌های بهتری هستند.
در همین رابطه اما در یک نظرسنجی سه‌روزه در شبکه‌های اجتماعی، طرفداران ترامپ با حدود ۶۵ درصد در برابر ۳۵ درصد (برای «هوش برتر») به «ابرهوش» (SI) رأی دادند و به این ترتیب، ترامپ توانست هفته گذشته در مجمع عمومی سازمان ملل متحد اعلام کند که از این پس در اسناد فدرال ایالات متحده از اصطلاح جدید او استفاده خواهد شد.
- هوش مصنوعی، ابرهوش نیست
بااین‌حال، صنعت فناوری هنوز این عبارت را نپذیرفته است و دانشگاهیان هشدار می‌دهند که «ابرهوش» اصطلاحی مربوط به آینده است؛ زمانی که فناوری بتواند در همه زمینه‌ها از انسان پیشی بگیرد. به گفته آنان، مدل‌های کنونی هوش مصنوعی هنوز سال‌ها با رسیدن به چنین نقطه‌ای فاصله دارند.
پدرو دومینگوِس، استاد علوم رایانه در دانشگاه واشنگتن، به دویچه‌وله گفت: «بیشتر هوش‌های مصنوعی ابرهوش نیستند؛ صرفاً نوع متفاوتی از هوش‌اند. هوش مصنوعی کارهایی متفاوت از آنچه انسان‌ها انجام می‌دهند، انجام می‌دهد؛ بنابراین، نامیدن آن به‌عنوان ابرهوش گمراه‌کننده است.
نخستین بار دانشمندان علوم رایانه و ریاضی‌دانان در سال ۱۹۵۶، طی یک کارگاه تابستانی در کالج دارتموث در ایالت نیوهمپشایر، نام «هوش مصنوعی» را ابداع کردند. منظور از «مصنوعی» صرفاً چیزی بود که به دست انسان ساخته شده است، در مقابل هوش طبیعی انسان.
اگرچه همه متخصصان با این نام موافق نبودند. پاملا مک‌کورداک، مورخ، در کتاب «ماشین‌هایی که می‌اندیشند» به آرتور ساموئل، از پیشگامان هوش مصنوعی، اشاره کرده است که گفته بود این اصطلاح «این تصور را در ذهن ایجاد می‌کند که چیزی در آن نوعی ساختگی یا قلابی است.»
با وجود این، نام «هوش مصنوعی» به مدت ۷۰ سال پابرجا مانده است. منتقدان می‌گویند تغییر نام آن در شرایط کنونی، ترس‌های فراوان پیرامون هوش مصنوعی، از جمله از دست رفتن مشاغل، بی‌مصرف شدن انسان یا خارج شدن ماشین‌ها از کنترل ما را از میان نخواهد برد.
- تغییر نام، ترس‌ها را از بین نمی‌برد
دومینگوِس هشدار داد: «این تغییر نام، خود به دامن زدن به چنین ترس‌هایی کمک می‌کند: اوه، این ابرهوش است و قرار است انسان‌ها را بی‌مصرف کند، علیه ما بشورد و شغل‌هایمان را بگیرد. پس اگر می‌خواهید واکنش منفی به هوش مصنوعی را به حداکثر برسانید، نام آن را به «هوش برتر» تغییر دهید.»
این نگرانی‌های عمومی به‌سرعت در حال افزایش‌اند. بر اساس نظرسنجی مؤسسه پابلیک فرست برای پولیتیکو که در اوایل ماه جاری انجام شد، حدود نیمی از پاسخ‌دهندگان در 6 کشور شامل: ایالات متحده، کانادا، فرانسه، اسپانیا، آلمان و بریتانیا، از توقف موقت توسعه بیشتر هوش مصنوعی حمایت کردند تا خطر نابودی بشریت توسط این فناوری جدید کاهش یابد.
نظرسنجی جداگانه‌ای که شبکه سی‌ان‌ان و مؤسسه SSRS انجام دادند نیز نشان داد که تقریباً ۹ نفر از هر ۱۰ آمریکایی، بیش از آنکه نسبت به پیشی گرفتن هوش مصنوعی از هوش انسانی هیجان‌زده باشند، درباره آن نگران‌اند.
این نگرانی‌ها پیش‌تر به کنگره ایالات متحده نیز راه یافته‌اند. هفته گذشته، برنی سندرز، سناتور مستقل ایالت ورمونت، طرحی را به‌طور مشترک ارائه کرد که هدف آن «ممنوعیت دائمی توسعه ابرهوش مصنوعی» است؛ ابرهوشی که انسان‌ها قادر به کنترل آن نیستند.
این طرح همچنین خواستار توقف توسعه هوش مصنوعی پیشرفته تا زمان ایجاد سازوکارهای آزمایش و نظارت فدرال است.
- هدیه‌ای تبلیغاتی برای رونق هوش مصنوعی؟
بااین‌حال، اصطلاح جدید ترامپ ممکن است به نفع بازیگران بزرگ صنعت هوش مصنوعی در ایالات متحده باشد؛ شرکت‌هایی که علاقه‌مندند بر پیشرفته بودن مدل‌های خود تأکید کنند. این سامانه‌ها هم‌اکنون در بسیاری از وظایف تخصصی از انسان بهتر عمل می‌کنند و تا همین اواخر فاصله قابل‌توجهی با چین داشتند.
بااین‌حال، هم شرکت آنتروپیک، سازنده مدل کلود، و هم اوپن‌ای‌آی، خالق چت‌جی‌پی‌تی، برنامه‌های خود برای ورود به بازار سهام را به تعویق انداخته‌اند. برخی ناظران بازار، این تأخیرها را به نگرانی‌های اخیر نسبت داده‌اند؛ مواردی که در آنها مدل‌های هوش مصنوعی به سامانه‌های رایانه‌ای نفوذ کرده یا وظایفی را انجام داده‌اند که قرار نبوده انجام دهند.
با نزدیک شدن مدل‌های چینی به بخش قابل‌توجهی از فاصله کیفی موجود و آن هم با توان محاسباتی بسیار کمتر، آزمایشگاه‌های آمریکایی ممکن است همچنان از برندسازی‌ای استقبال کنند که به تثبیت این تصور کمک می‌کند که آنها همچنان در رقابت هوش مصنوعی پیشتازند.
بر اساس پژوهش گلدمن ساکس، انتظار می‌رود هزینه‌کرد جهانی در حوزه هوش مصنوعی از یک تریلیون دلار، معادل ۸۸۰ میلیارد یورو، فراتر رود.
دومینگوِس، نویسنده کتاب «الگوریتم استاد» که در سال ۲۰۱۵ منتشر شد، گفت: «آزمایشگاه‌های آمریکایی کاملاً علاقه‌مندند آن را هوش ابر، فرا، برتر و از این قبیل بنامند، زیرا این کار توانمندی‌های آنها را برجسته می‌کند. در واقع چیزی جز بازاریابی نیست.
- ابرهوش همچنان هدفی متغیر است
از سوی دیگر مدل‌های کنونی هوش مصنوعی همچنان در حال پیشرفت‌اند و هم‌اکنون نیز می‌توانند بسیاری از وظایف را به‌طور مستقل انجام دهند. اما گام بعدی که بسیاری از آزمایشگاه‌ها درباره آن بحث می‌کنند، ایجاد سامانه‌های هوش مصنوعی‌ای است که بتوانند خودشان را بهبود دهند. به این فرایند «خودبهبودی بازگشتی» یا RSI گفته می‌شود.
ایلان ماسک پیش‌بینی کرده است که در این مسیر، فرایند یادگیری هوش مصنوعی می‌تواند تا پایان سال جاری یا سال ۲۰۲۷، با دخالت محدود انسان، خودکار شود. اوپن‌ای‌آی معتقد است این امر ممکن است یک سال بیشتر طول بکشد. اما حتی در آن زمان نیز سامانه‌های هوش مصنوعی کاملاً بازگشتی نخواهند بود.
یورگن اشمیدهوبر، دانشمند علوم رایانه آلمانی ساکن سوئیس، در مطلبی که اوایل ماه جاری در وبلاگ خود منتشر کرد، استدلال کرد که «بااین‌حال،RSI کامل نه‌تنها به نرم‌افزار هوش مصنوعیِ خودبهبوددهنده، بلکه به سخت‌افزار خودبهبوددهنده در جهان فیزیکی نیز نیاز خواهد داشت.
به بیان دیگر، برای رسیدن به ابرهوش یا خودبهبودی بازگشتی، شرکت‌های فناوری باید تراشه‌ها، ربات‌های انسان‌نما و حتی کارخانه‌های کاملی را بدون دخالت انسان تولید یا جایگزین کنند.
هوش مصنوعی همین حالا نیز فرایند طراحی تراشه‌ها را سرعت بخشیده است، اما هنوز نمی‌تواند به‌تنهایی یک کارخانه تولید تراشه را اداره کند. ماشین‌های خودبهبوددهنده‌ای که بدون هیچ‌گونه دخالت انسانی عمل کنند، احتمالاً هنوز چند دهه با ما فاصله دارند.
فراتر از علم یادگیری ماشین، احتمالاً سیاست نقش بزرگ‌تری در این مسئله خواهد داشت که آیا اصطلاح «ابرهوش» ماندگار خواهد شد یا نه؟ ترامپ مدعی شده است که شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، این نام را پسندیده است؛ اما چین تاکنون هیچ نشانه‌ای از تغییر اصطلاح «هوش مصنوعی» نشان نداده است.
ترامپ اخیرا در یک اجلاس فناوری با حضور رهبران کلیدی صنعت، یک فرمان اجرایی امضا کرد که به نهادها و سازمان‌های دولتی ایالات متحده دستور می‌دهد استفاده از اصطلاح SI را به جای AI آغاز کنند. اگرچه برخی از رهبران شرکت‌های بزرگ فناوری آن را پذیرفته‌اند، کارشناسان می‌گویند بعید است این اصطلاح جدید رواج گسترده‌ای پیدا کند.
و در نهایت اینکه دومینگوِس می‌گوید: با توجه به گرایش سیاسی بیشتر افراد فعال در حوزه هوش مصنوعی، احتمالاً واکنش آنها برعکس خواهد بود؛ یعنی خواهند گفت: «به جهنم! ما قرار است بیش از پیش آن را هوش مصنوعی بنامیم.»
