معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فضایی ایران، با تشریح مهمترین برنامهها و پروژههای فضایی کشور، از تداوم توسعه مراکز کنترل ماهواره، پایگاههای پرتاب، آزمایشگاههای تخصصی، پیشرفت در ساخت ماهوارههای مخابراتی ناهید ۲ و ۳ و همچنین پیگیری منظومه شهید سلیمانی در سال ۱۴۰۵ خبر داد.
به گزاشر عصر ارتباط،حسن سالاریه در نشست خبری با تشریح آخرین وضعیت پروژههای فضایی کشور گفت: در صنعت فضایی، پروژههایی که در حال دنبال کردن آنها هستیم، به چند گروه اصلی تقسیم میشوند که شامل پروژههای زیرساختی، پروژههای طراحی و ساخت ماهواره و همچنین پروژههای خدمات مبتنی بر داده و تصاویر است؛ به عبارت دیگر، بخشی از این برنامهها در حوزه پاییندست صنعت فضایی و ناظر بر خدمات ارزشافزوده تعریف شدهاند.
وی افزود: در حوزه زیرساختی، از سالهای گذشته و در چارچوب برنامه ۱۰ ساله فضایی، پروژههای متعددی در کشور تعریف شده بود که این پروژهها هم در زمینه مراکز کنترل ماهواره، هم در حوزه پایگاه پرتاب و هم در بخش طراحی و ساخت آزمایشگاهها و مراکز تکمیلی و تست ماهواره دنبال شدهاند.
رئیس سازمان فضایی ایران ادامه داد: در سال ۱۴۰۴ پیشرفت بسیار خوبی در این بخشها حاصل شد و برخی از این مراکز نیز افتتاح و به بهرهبرداری رسیدند که از جمله آنها میتوان به مرکز سلماس اشاره کرد.
وی گفت: در سال جاری نیز همین روند با جدیت ادامه دارد و پروژههای مربوط به آزمایشگاهها، پایگاه پرتاب در منطقه چابهار و دیگر مراکز زیرساختی در حال پیگیری است.
سالاریه با اشاره به اهمیت شبکه مراکز کنترل ماهواره اظهار کرد: مراکز کنترل ماهواره در نقاط مختلف کشور توزیع شدهاند و بنا داریم این مراکز در قالب یک شبکه منسجم فعالیت کنند تا هم ارتباط با ماهوارهها برقرار شود و هم دریافت دادهها و تصاویر ماهوارهای با کیفیت و سرعت بیشتری انجام گیرد.
وی افزود: هرچه تعداد این مراکز در سطح کشور پراکندهتر و توزیع آنها مناسبتر باشد، از جنبههای مختلف برای ما مفیدتر خواهد بود؛ چراکه بازه زمانی دسترسی به ماهوارهها کوتاهتر میشود، فرایند تست در مدار تسهیل میشود و در نهایت زمان بهرهبرداری از ماهوارهها نیز افزایش پیدا میکند.
معاون وزیر ارتباطات همچنین گفت: ایجاد شبکهای از ایستگاههای متحرک و سیار نیز در برنامه قرار دارد تا با توجه به شرایط کشور، بتوانیم خدمات داده، تصویر و سایر خدمات ماهوارهای را بهصورت مستمر ارائه کنیم؛ در سال ۱۴۰۵ نیز این مسیر ادامه خواهد داشت و در ماههای آینده افتتاحها و رونماییهایی از مراکز مختلف خواهیم داشت.
سالاریه در ادامه با اشاره به برنامههای ساخت ماهواره گفت: در حوزه طراحی و ساخت ماهواره نیز پروژههای مختلفی از سالهای گذشته تعریف شده بود و در سال گذشته چند پرتاب مهم ماهوارهای انجام شد.
وی افزود: یکی از مهمترین این رویدادها، پرتاب نخستین ماهواره مخابراتی کشور یعنی ماهواره ناهید ۲ بود که طراحی و ساخت آن با مشارکت مجموعه وزارت ارتباطات و پژوهشگاه فضایی انجام شد و در مردادماه سال گذشته بهعنوان یکی از مهمترین رویدادهای فضایی کشور به ثبت رسید.
وی ادامه داد: نسخه ارتقایافته همین کلاس ماهواره نیز در پژوهشگاه فضایی ایران در حال طراحی و ساخت است و این پروژه در سال ۱۴۰۵ با جدیت دنبال میشود، هرچند آغاز آن از سال گذشته بوده است.
رئیس سازمان فضایی ایران با بیان اینکه نخستین نمونه ماهواره مخابراتی کشور در مدار ارتفاع پایین قرار گرفت، تصریح کرد: سال گذشته نخستین تستهای این ماهواره انجام شد که تا حد بسیار زیادی موفقیتآمیز بود و تجربههای بسیار ارزشمندی از این مأموریت به دست آمد.
وی گفت: بر همین اساس، طراحی و ساخت ماهواره جدیدی با قابلیت ارائه خدمات بهصورت جمعی و منظومهای در پژوهشگاه فضایی ایران آغاز شده و این پروژه از برنامههای مهم فضایی کشور و مجموعه وزارت ارتباطات به شمار میرود.
ماهواره ناهید ۳ در مرحله طراحی قرار دارد
سالاریه همچنین درباره ماهواره ناهید ۳ گفت: این ماهواره نمونه دیگری از ماهوارههای مخابراتی کشور است که امکان ارائه خدمات در مدار زمینآهنگ را برای ما فراهم میکند.
وی افزود: این پروژه اکنون در فاز طراحی قرار دارد و ساخت برخی از زیرسیستمهای اصلی آن، از جمله بخشهای مرتبط با تراسترها و سامانههای پیشرانش، در حال انجام است.
وی با تشریح کارکرد ماهوارههای مخابراتی اظهار کرد: بخش عمده خدمات این ماهوارهها مربوط به نقل و انتقال داده است و بسته به حجم دادهای که باید منتقل شود، از باندها و فرکانسهای مختلف استفاده میشود و این ماهوارهها میتوانند بهصورت منفرد یا در قالب منظومه مورد استفاده قرار گیرند.
معاون وزیر ارتباطات افزود: اگر ماهواره در ارتفاع پایین قرار داشته باشد، معمولاً باید در قالب منظومه مورد استفاده قرار گیرد، اما اگر در ارتفاع بالا مستقر شود، با توجه به محدوده پوشش، تعداد ماهوارههای مورد نیاز کاهش مییابد.
وی گفت: در مدار ۳۶ هزار کیلومتری که مدار زمینآهنگ محسوب میشود، حتی یک ماهواره نیز میتواند قابلیت ارائه خدمات داشته باشد و ناهید ۳ از همین خانواده ماهوارههاست.
سالاریه تأکید کرد: این پروژهها فقط به سال ۱۴۰۵ محدود نمیشوند و در سالهای آینده نیز ادامه خواهند داشت، اما بخشهای مهمی از کار از جمله طراحی و ساخت نمونههای اولیه، زیرسامانهها و نمونههای مهندسی، بهتدریج تکمیل خواهد شد.
وی ابراز امیدواری کرد که در سال ۱۴۰۵ بخشهای قابل توجهی از این برنامهها به نتیجه برسد و در نشستها و رویدادهای بعدی، جزئیات بیشتری به اطلاع مردم برسد.
آخرین وضعیت منظومه شهید سلیمانی
وی در ادامه به یکی دیگر از طرحهای مهم فضایی کشور اشاره کرد و گفت: از دیگر پروژههای مهم در حوزه ارتباطات فضایی، منظومه شهید سلیمانی است که در چند فاز اجرا میشود؛ فاز نخست این منظومه شامل ۲۴ ماهواره است که ۱۸ ماهواره اصلی و ۶ ماهواره رزرو را در بر میگیرد و قرار است در مدار قرار گیرند.
رئیس سازمان فضایی ایران خاطرنشان کرد: یکی از رویدادهای مهم سال ۱۴۰۴، رونمایی از نخستین نمونه این ماهواره در دهه فجر و در روز فناوری فضایی، ۱۴ بهمنماه، با حضور وزیر ارتباطات و وزیر دفاع بود؛همانطور که پیشتر نیز اعلام شده بود، ساخت زیرسامانههای این منظومه انجام شده و اکنون در مرحله تجمیع سایر ماهوارهها قرار داریم.
سالاریه در پایان اظهار کرد: در برنامههای مهم سال ۱۴۰۵، رونمایی از نمونههای بعدی این منظومه و همچنین، به محض آماده شدن پرتابگر مربوطه، پرتاب این ماهوارهها نیز پیشبینی شده و این موضوع از جمله برنامههای جدی سازمان فضایی ایران در سال آینده خواهد بود.
تزریق همزمان سه ماهواره، پرتاب پارس ۲ و رونمایی از نخستین ماهواره راداری بومی در دستور کار است
معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فضایی ایران، در ادامه این نشست با اشاره به برنامههای پیشروی کشور در حوزه منظومههای ماهوارهای گفت: در سالهای ۱۴۰۱، ۱۴۰۲ و حتی ۱۴۰۳ تجربه تزریق چندگانه ماهواره را داشتیم، اما آنچه در مجموعه شهید سلیمانی برای ما اهمیت ویژهای دارد، تزریق سه ماهواره در مدار توسط یک پرتابگر است که این موضوع نیز در تقویم برنامههای سال ۱۴۰۵ قرار دارد.
وی افزود: البته برنامههای فضایی با توجه به پیچیدگیهای فناورانه ممکن است با اندکی جابهجایی زمانی همراه شوند و طبیعی است که در برخی موارد تأخیر یا تعجیل اندکی رخ دهد.
به گفته وی، به محض نهایی شدن تاریخ قطعی پرتاب و تجمیع ماهوارهها، اطلاعرسانی کامل از طریق نشستهای خبری و همچنین سایت وزارت ارتباطات و سازمان فضایی ایران انجام خواهد شد.
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به ویژگیهای منظومه شهید سلیمانی اظهار کرد: این منظومه در کلاس ماهوارههای ارتباطی قرار میگیرد و در کنار آن، ماهوارههای دارای پهنای باند بالاتر نیز در دستور کار هستند، اما منظومه شهید سلیمانی در واقع یک منظومه باریکباند است که قابلیت اصلی آن، ارائه خدمات در شرایط بحران و انتقال دادههای کمحجم از طریق گروهی از ماهوارههای سبک و کوچک در مدار است.
وی افزود: این منظومه کاربردهای متنوعی دارد؛ از انتقال داده در مناطقی که زیرساختهای زمینی در آنها وجود ندارد گرفته تا مناطق جنگلی، پایش آتشسوزیها، رصد نشتها و مجموعهای از مأموریتهایی که در آنها نیاز به تبادل سریع و ضروری دادههای کمحجم از هر نقطه به نقطه دیگر وجود دارد. سالاریه گفت: این دسته از ماهوارهها در تصمیمسازی و مدیریت بحران نقش مهمی دارند، چرا که داده، مهمترین ابزار مدیریت دقیق و بههنگام است.
توسعه ماهواره های سنجشی در سال ۱۴۰۵
وی در ادامه به برنامههای کشور در بخش ماهوارههای سنجشی پرداخت و گفت: سال گذشته یکی از اتفاقات بسیار مهم، پرتاب همزمان سه ماهواره ظفر ۲، پایا و کوثر بود که در دیماه انجام شد. این رویداد از این جهت ارزشمند بود که سه مجموعه متفاوت شامل یک مجموعه دانشگاهی، یک شرکت خصوصی و یک مجموعه دولتی در آن نقشآفرینی کردند.
سالاریه افزود: از میان این سه ماهواره، یکی از رویدادهای مهم، رونمایی از نخستین تصاویر ماهواره پایا بود که در دهه فجر و در ۱۴ بهمنماه انجام شد و خبرنگاران و حاضران در آن جلسه در جریان جزئیات آن قرار گرفتند.
وی تصریح کرد: روند توسعه ماهوارههای سنجشی در سال ۱۴۰۵ نیز ادامه خواهد داشت و در این بخش چند پروژه مهم در دستور کار قرار دارد. یکی از این پروژهها، ماهواره پارس ۲ است که دقت تصویربرداری آن بهتر از سه متر است. این ماهواره در سال ۱۴۰۳ رونمایی شد و پس از باقی ماندن بخشی از آزمونها، تستهای تکمیلی آن انجام شده و اکنون در مراحل نهایی آمادگی برای پرتاب قرار دارد.
رئیس سازمان فضایی ایران ادامه داد: پارس ۲ یکی از ماهوارههای مهم کشور در حوزه سنجش از دور است و میتواند به مجموعه ماهوارههای تصویربرداری کشور اضافه شود.
وی گفت: تصاویر ماهوارهای کاربردهای بسیار متنوعی در کشور دارند که از مدیریت منابع آب و بهروزرسانی نقشهها گرفته تا پایش سرزمینی، حفاظت محیط زیست و مدیریت منابع کشاورزی را در بر می گیرد؛ بر همین اساس، ماهوارههای سنجشی از مهمترین ابزارهای مدیریتی محسوب میشوند.
وی افزود: هرچه تعداد این ماهوارهها در مدار افزایش یابد، بازه زمانی دسترسی ما کوتاهتر میشود و میتوانیم در فاصلههای زمانی کمتر، اطلاعات و تصاویر بهروزتری از سطح زمین دریافت کنیم.
سالاریه تأکید کرد: امروزه این توانمندی بخشی جداییناپذیر از مدیریت کلان کشورهاست و به همین دلیل، هم تعداد و هم دقت و تنوع ماهوارههای سنجشی باید افزایش پیدا کند.
ماهواره «راد ۱ » به زودی رونمایی می شود
معاون وزیر ارتباطات در ادامه به پروژه ماهوارههای راداری اشاره کرد و گفت: نخستین ماهواره راداری کشور با عنوان «رادار ۱» از پروژههای مهم فضایی کشور است و انشاءالله به زودی از نمونه آن رونمایی خواهد شد.
وی افزود: بنا بود این رونمایی در اواخر سال ۱۴۰۴ یا اوایل سال ۱۴۰۵ انجام شود، اما به دلیل برخی ملاحظات فنی که در اینگونه پروژهها طبیعی و عادی است، با اندکی تأخیر مواجه شد.
وی خاطرنشان کرد: رونمایی از نخستین ماهواره راداری ساخت داخل و ساخت ایران، یکی از اتفاقات بسیار مهم و مبارک برای کشور خواهد بود و امیدواریم این رویداد بهزودی محقق شود.
سالاریه همچنین از پیشرفت پروژه ماهواره پارس ۳ خبر داد و گفت: طراحی این ماهواره از سال گذشته آغاز شده است. پارس ۳ یک ماهواره تصویربرداری با دقت یک متر است که پژوهشگاه فضایی ایران مسئولیت ساخت آن را بر عهده دارد.
وی افزود: این ماهواره مانند ناهید ۲ و ناهید ۳ در سال ۱۴۰۵ به مرحله نهایی ساخت نخواهد رسید، بلکه در سالهای آتی تکمیل میشود؛ با این حال، در سال ۱۴۰۵ بخشهایی از این پروژه شامل طراحی، ساخت نمونههای اولیه زیرسامانهها و نمونههای مهندسی در دستور کار قرار دارد که در رویدادهای آینده از آنها رونمایی خواهیم کرد.
آخرین وضعیت ماهواره «راد ۲»
رئیس سازمان فضایی ایران در ادامه به ماهواره راداری دوم کشور نیز اشاره کرد و گفت: ماهواره «راد ۲» نیز از دیگر پروژههای مهم ما در این حوزه است که از نظر کلاس دقت، نسبت به رادار ۱ در سطح بالاتری قرار میگیرد؛ این ماهواره نیز توسط پژوهشگاه فضایی ایران و با راهبری وزارت ارتباطات ساخته میشود.
وی با اشاره به همکاریهای انجامشده با بخش خصوصی اظهار کرد: در این حوزه همکاری خوبی با بخش خصوصی شکل گرفته است. از سال ۱۴۰۳، نخستین نمونه ماهواره کوثر پرتاب و در مدار قرار گرفت و نمونه دوم آن نیز سال گذشته به فضا ارسال شد. نمونههای بعدی این ماهوارهها با دقتهای بالاتر نیز در دستور کار قرار دارد.
سالاریه افزود: این ماهوارههای سنجشی در کلاس ماهوارههای میکرو و نانو قرار میگیرند، جرم پایینتری دارند و نوع محموله تصویربرداری آنها نیز با ماهوارههای معمول متفاوت است، اما در عین حال، برای کشور بسیار ضروری هستند.
وی تأکید کرد: مهمترین ویژگی این پروژهها آن است که بخش خصوصی کشور در حال ساخت آنهاست و با همکاری خوبی که در این بخش شکل گرفته، نمونههای دقیقتر و پیشرفتهتر آنها نیز ساخته خواهد شد.
معاون وزیر ارتباطات گفت: یکی از موضوعات مهمی که با تأکید وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات در مجموعه فضایی کشور دنبال میشود، توسعه خدمات مبتنی بر داده و تصاویر است؛ موضوعی که در کنار توسعه زیرساخت و ساخت ماهواره، میتواند نقش مهمی در افزایش کارآمدی و بهرهوری بخشهای مختلف کشور ایفا کند.
پرتابگرهای بومی و بلوکهای انتقال مداری در مسیر عملیاتی شدن
معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فضایی ایران تأکید کرد: رویکرد سازمان فضایی از ساخت پروژههای تکمنظوره به سمت ایجاد منظومههای ماهوارهای و بهرهگیری از فناوریهای پیشرفته انتقال مداری تغییر یافته است.
وی افزود: در حوزه زیرساختی، طبق برنامه ۱۰ ساله فضایی، توسعه مراکز کنترل ماهواره، پایگاههای پرتاب و آزمایشگاههای تکمیلی در حال پیگیری است. ایجاد شبکه توزیعشده مراکز کنترل در نقاط مختلف کشور، با هدف کاهش بازه زمانی دسترسی به ماهوارهها و افزایش زمان بهرهبرداری از آنها، در اولویت قرار دارد. در همین راستا، توسعه شبکه ایستگاههای متحرک و سیار نیز برای تضمین استمرار خدمات ماهوارهای در سراسر کشور در دستور کار است.
تحول در ساخت ماهوارههای ارتباطی و منظومهای
سالاریه در خصوص ماهوارههای مخابراتی گفت: پروژههای ناهید ۲ و ناهید ۳ به عنوان ماهوارههای کلیدی ما در حال پیگیری هستند. ناهید ۳ با قابلیت ارائه خدمات در مدار زمینآهنگ (GEO) طراحی شده است، اما راهبرد اصلی ما در سال ۱۴۰۵، توسعه منظومه “شهید سلیمانی” است.
وی با اشاره به تغییرات راهبردی در فاز دوم این منظومه اظهار کرد: ما در برنامه قبلی، صرفاً به خدمات اینترنت اشیاء (IoT) فکر میکردیم، اما اکنون با شناسایی نیازهای جدید، قابلیتهای پیشرفتهتری نظیر ارتباط بین ماهوارهای (ISL) را به آن اضافه کردهایم. این منظومه با بهرهگیری از ماهوارههای سبک و کمحجم، در مدیریت شرایط بحران و انتقال سریع دادهها از نقاط فاقد زیرساخت زمینی، نقشی حیاتی ایفا خواهد کرد.
پیشرفت در ماهوارههای سنجشی و مشارکت بخش خصوصی
معاون وزیر ارتباطات با اشاره به موفقیت پرتاب سهگانه ظفر ۲، پایا و کوثر در دیماه، افزود: ماهواره پارس ۲ با دقت تصویربرداری بهتر از ۳ متر، در مراحل نهایی تست برای پرتاب قرار دارد. همچنین طراحی ماهواره پارس ۳ با دقت یک متر در پژوهشگاه فضایی آغاز شده است. نکته حائز اهمیت در حوزه سنجشی، همکاری گسترده با بخش خصوصی است؛ به طوری که نسلهای جدید ماهوارههای “کوثر” که در کلاس میکرو و نانو هستند، توسط بخش خصوصی ساخته میشوند و ما امیدواریم با این همکاری، دقت و تنوع تصاویر ماهوارهای کشور به شدت افزایش یابد.
وی همچنین از رونمایی قریبالوقوع نخستین ماهواره راداری بومی («رادار ۱») خبر داد و افزود: تأخیر جزئی در رونمایی این ماهواره صرفاً به دلیل ملاحظات فنی است و این پروژه یکی از نقاط عطف صنعت فضایی ایران خواهد بود.
اصلاح برنامه به معنای بهینهسازی است
سالاریه در پاسخ به پرسشی درباره تغییرات زمانبندی پروژهها، تصریح کرد: ماهیت پروژههای فضایی با پیچیدگیهای فنی و ناشناختههای بسیار همراه است. تغییر در تقویم برنامهها به معنای عقبماندگی نیست، بلکه “بهینهسازی مسیر” است. ما پروژهها را بر اساس نیازهای روز اصلاح میکنیم. مثلاً در ناهید ۲، به جای تکرار مدل قبلی، پلتفرم آن را برای قابلیتهای منظومهای ارتقا دادیم.
استراتژی دستیابی به مدار ۳۶ هزار کیلومتری (GEO)
رئیس سازمان فضایی ایران با تأکید بر اینکه دستیابی به مدار ژئو (GEO) یک پروژه محوری است، گفت: این کار نیازمند فناوریهای متمایزی در سیستم تعیین موقعیت، نگهداشت ماهواره و ارتباطات پرقدرت است. ما علاوه بر توسعه پلتفرم ناهید ۳، بر روی “بلوکهای انتقال مداری” متمرکز هستیم.
وی خاطرنشان کرد: بلوکهای انتقال مداری، کلید ورود ما به عرصه منظومهسازی هستند؛ چرا که به ما این امکان را میدهند که با یک پرتابگر، چندین ماهواره را در نقاط مختلف تزریق کنیم. همکاران ما در سازمان صنایع هوافضا و پژوهشگاه فضایی، در حال ساخت بلوکهای پیشرفته با سوخت مایع و قابلیت خاموش و روشن شدن هستند که گامی بلند برای قرارگیری در مدار ۳۶ هزار کیلومتری محسوب میشود.
ابزار فضایی؛ مرجع معتبر برای بیمه و برآورد خسارت
سالاریه با اشاره به بهرهمندی کشاورزان و باغداران از فناوری فضایی گفت: ماهواره، بهترین ابزار برای برآورد دقیق و منصفانه خسارتهای ناشی از سیل، زلزله و بلایای طبیعی است. کشاورزی که زمینش دچار آسیب شده، میتواند با استناد به دادههای ماهوارهای، مدارک متقنی برای ارزیابی خسارت و پیگیری امور بیمهای ارائه دهد؛ این یعنی فناوری فضایی مستقیماً در خدمت معیشت و حقوق شهروندی است.
نقش «پنجره واحد زمین» در مبارزه با تخلفات
وی با اشاره به «سامانه پنجره واحد زمین» بهعنوان یکی از پروژههای کلیدی وزارت ارتباطات که توسط سازمان فناوری اطلاعات مدیریت میشود، افزود: این پلتفرم، تصاویر ماهوارهای را مستقیماً برای پایش دقیق تغییر کاربریهای غیرمجاز و جلوگیری از تصرفات اراضی به کار میگیرد. اگرچه برخی از این نظارتها ممکن است در زندگی روزمره ما دیده نشود، اما اثرات آن در حفاظت از انفال و منابع ملی بسیار حیاتی است.
به گفته سالاریه، در حال حاضر تصاویر ماهوارههای «خیام»، «پایا» و ماهوارههای آتی در این سامانه بارگذاری میشوند. وی تأکید کرد: اگرچه اکنون از ترکیبی از تصاویر داخلی و خارجی استفاده میکنیم، اما سیاست راهبردی ما این است که سهم ماهوارههای بومی را در این سامانه در طی سالهای آتی به مراتب افزایش دهیم.
راهاندازی ژئوپورتال برای دسترسی عمومی و پژوهشی
رئیس سازمان فضایی ایران در پاسخ به پرسشی درباره دسترسی مردم و کسبوکارها به تصاویر ماهوارهای گفت: ما هماکنون با بسیاری از نهادهای حاکمیتی و شرکتهای خصوصی تفاهمنامههای همکاری داریم. اما برای توسعه این دسترسی، در حال آمادهسازی یک “ژئوپورتال” (درگاه ارتباطی) هستیم. هدف این است که نهادهای حاکمیتی، کسبوکارها و حتی افراد حقیقی بتوانند تصاویر مورد نیاز خود را در این درگاه مشاهده کنند.
وی با بیان اینکه راهاندازی نهایی این درگاه منوط به اخذ مجوزهای امنیتی لازم است، خاطرنشان کرد: این کار برای ما یک اقدام عجیب و غریب نیست، بلکه پاسخ به نیاز واقعی بازار و بخشهای خصوصی است که تقاضای بالایی برای دادههای ماهوارهای دارند.
آغوش باز برای دانشگاهیان و محققان
سالاریه با دعوت از جامعه دانشگاهی و پژوهشی کشور تصریح کرد: در حال حاضر بسیاری از پایاننامهها و طرحهای تحقیقاتی دانشگاهی با استفاده از دادههای سازمان فضایی در حال انجام است. ما با مراکز تحقیقاتی متعددی تفاهمنامه امضا کردهایم و از همینجا اعلام میکنم با آغوش باز از دانشجوها و پژوهشگرانی که به دنبال انجام کارهای پردازشی روی تصاویر ماهوارهای هستند، استقبال میکنیم. ما معتقدیم این همکاریها موجب ارتقای دانش بومی و بهرهوری بیشتر از صنعت فضایی کشور خواهد شد.
صنعت فضایی ایران با وجود شرایط جنگ متوقف نشده است
معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فضایی ایران، با تأکید بر اینکه ماهوارههای سنجشی و مخابراتی امروز به یکی از ضروریترین ابزارهای حکمرانی، مدیریت و توسعه خدمات تبدیل شدهاند، گفت: صنعت فضایی کشور با اتکا به دانش بومی، نهتنها در شرایط جنگی متوقف نشده، بلکه با قوت، سرزندگی و مشارکت مجموعههای متعدد دولتی و خصوصی به مسیر خود ادامه میدهد.
حسن سالاریه روز چهارشنبه در حاشیه نشست خبری در جمع خبرنگاران با اشاره به اهمیت روزافزون فناوریهای فضایی در مدیریت کشور اظهار کرد: ماهواره، چه در حوزه سنجشی و چه در حوزه مخابراتی، امروز از ضروریات کشورها و از نیازهای روز دنیا به شمار میرود.
به گفته وی، ماهوارهها بهتدریج به جزئی لاینفک از فرآیند تصمیمگیری و مدیریت در کشورها تبدیل میشوند و هرچه دسترسی به تصاویر دقیقتر در بازههای زمانی کوتاهتر و نیز برقراری ارتباطات فضایی گستردهتر فراهم شود، ابزارهای مدیریتی کارآمدتری برای افزایش بهرهوری و ارائه خدمات به بخشهای مختلف اقتصادی و کسبوکارها در اختیار کشور قرار میگیرد.
وی با تأکید بر اینکه توسعه ماهوارهها برای ایران یک ضرورت جدی و اجتنابناپذیر است، افزود: گسترش توانمندیهای فضایی، چه در بخش سنجش از دور و چه در حوزه ارتباطات، نقشی تعیینکننده در ارتقای کیفیت مدیریت، سیاستگذاری و خدمترسانی دارد و از همین رو، این حوزه با جدیت در دستور کار قرار گرفته است.
رئیس سازمان فضایی ایران در ادامه با اشاره به تأثیر شرایط جنگی بر برخی فعالیتها تصریح کرد: با وجود شرایط خاصی که کشور با آن مواجه بوده، صنعت فضایی ایران متوقف نشده است. سالاریه گفت که هرچند ممکن است این شرایط در برخی پروژهها دشواریها و محدودیتهایی ایجاد کرده باشد، اما این مسائل به هیچ عنوان به معنای توقف پروژهها یا ناتوانی در ادامه مسیر نیست.
وی خاطرنشان کرد: بخش عمده و غالب دانش فضایی در کشور، دانشی کاملاً بومی است و همین اتکا به توان داخلی، امکان تداوم حرکت در این صنعت را فراهم کرده است. به گفته سالاریه، ممکن است برخی پروژهها در مقاطعی با سختی بیشتری دنبال شوند، اما روند کلی صنعت فضایی کشور همچنان فعال، پویا و رو به جلو است.
معاون وزیر ارتباطات با بیان اینکه صنعت فضایی ایران در شرایط کنونی «بهروز و سرحال» است، ادامهداد: یکی از ویژگیهای مهم این صنعت در کشور، توزیع ظرفیتها و توانمندیها در بخشهای مختلف است. وی توضیح داد که شرکتهای خصوصی متعددی در حوزه فضایی فعال هستند و بسیاری از زیرسامانهها و اجزای فنی در نقاط مختلف کشور در حال ساخت و توسعهاند.
سالاریه اضافه کرد: به همین دلیل، اگر در برخی نقاط یا ساختمانها آسیبی وارد شود، این اتفاق به معنای توقف کل صنعت فضایی نخواهد بود، چرا که این صنعت متکی به شبکهای از مجموعهها، شرکتها و ظرفیتهای توزیعشده در سراسر کشور است.
رئیس سازمان فضایی ایران همچنین با اشاره به حمایتهای مدیریتی و دولتی از ادامه فعالیتهای این بخش گفت: تأکید وزیر ارتباطات بر این است که فعالیتها بدون توقف، بدون نگرانی و با تمرکز کامل ادامه پیدا کند.
وی افزود: در روزهای پس از آتشبس نیز دیداری با معاون اول رئیسجمهور انجام شد و رویکرد دولت نسبت به ادامه مسیر صنعت فضایی، رویکردی مثبت، حمایتی و امیدوارکننده بوده است.
سالاریه تأکید کرد: صنعت فضایی کشور با قوت و قدرت مسیر خود را ادامه خواهد داد و آسیبهایی که در برخی بخشها وارد شده نیز متناسب با شرایط، بهتدریج جبران و جایگزین میشود.
دادههای ماهوارهای ابزار مدیریت آب، کشاورزی و معدن
رئیس سازمان فضایی ایران در ادامه، با تأکید بر اینکه صنعت فضایی در ایران برخلاف تصور عمومی، صنعتی «بهینه و پربازده» است، گفت: نسبت اثرگذاری به میزان سرمایهگذاری در این حوزه بسیار بالاست و دادهها و تصاویر ماهوارهای امروز به ابزاری حیاتی برای مدیریت منابع آب، کشاورزی، مقابله با آفات، برنامهریزی صادرات و حتی شناسایی معادن تبدیل شدهاند.
وی با اشاره به ابعاد اقتصادی و کاربردی صنعت فضایی اظهار کرد: صنعت فضایی ایران برخلاف بسیاری از کشورها، حوزهای است که با وجود محدودیت منابع، بهصورت بهینه در حال پیشرفت است. به گفته وی، نسبت خروجی و اثرگذاری این صنعت به میزان سرمایهگذاری انجامشده، در کشور بسیار بالاست و حتی میتوان گفت در برخی شاخصها از بسیاری از کشورهای دیگر نیز بالاتر است.
وی افزود: مطالعات بینالمللی نشان میدهد هر واحد سرمایهگذاری در صنعت فضایی میتواند چندین برابر بازخورد و اثر اقتصادی و مدیریتی ایجاد کند.
سالاریه با بیان اینکه این بازگشت فقط در قالب اعداد اقتصادی مستقیم قابل تعریف نیست، تصریح کرد: اثرگذاری فضایی در بسیاری از موارد در بهبود حکمرانی، افزایش بهرهوری و پیشگیری از خسارتهای کلان خود را نشان میدهد.
رئیس سازمان فضایی ایران در تشریح نمونههای عینی این اثرگذاری گفت: یکی از مهمترین حوزههایی که فقط با کمک تصاویر ماهوارهای قابل مدیریت مؤثر است، موضوع منابع آب و حقابه است. ایران در بسیاری از مناطق، وابسته به حوزههای آبریز فرامرزی است و بخش مهمی از منابع آبی کشور در نقاطی قرار دارد که خارج از مرزهای ماست. در چنین شرایطی، وقتی موضوع حقابه در مذاکرات و تعاملات بینالمللی مطرح میشود، آنچه به کشور قدرت استدلال و مطالبهگری میدهد، در اختیار داشتن داده دقیق است.
وی ادامه داد: دادههای ماهوارهای میتوانند میزان آب ذخیرهشده در قالب برف، سدها و منابع بالادستی را در مناطقی که دسترسی مستقیم به آنها نداریم مشخص کنند. این دادهها در عمل به ابزاری برای دفاع از حقوق مردم و کشور در حوزه آب تبدیل میشوند و ارزش اقتصادی آنها نیز بسیار قابل توجه است، زیرا مستقیماً با امنیت آبی، کشاورزی و معیشت مردم ارتباط دارد.
سالاریه با اشاره به ارزش افزوده تصاویر ماهوارهای اظهار داشت: خود تصاویر خام ماهوارهای بهتنهایی ارزشمند هستند، اما زمانی که این تصاویر تحلیل و تبدیل به خدمات و تصمیمسازی میشوند، چندین برابر ارزش افزوده بیشتری ایجاد میکنند. وی افزود: بر اساس گزارشهای بینالمللی، مجموع تصاویری که یک ماهواره در طول عمر خود تولید میکند، میتواند چند برابر هزینه ساخت همان ماهواره ارزش داشته باشد و پس از آن نیز تحلیل دادهها ارزشهای مضاعفی در بخشهای مختلف اقتصادی ایجاد میکند.
معاون وزیر ارتباطات با طرح این پرسش که چرا منظومههای ماهوارهای در دنیا تا این اندازه جدی شدهاند، گفت: اگر فضا صرفاً پرهزینه و کمبازده بود، شرکتهای خصوصی و کشورهای مختلف به سمت ساخت و بهرهبرداری از صدها ماهواره نمیرفتند. امروز در جهان شرکتهایی وجود دارند که چند صد ماهواره در مدار دارند و از این مسیر کسبوکارهای بزرگ و پایدار ایجاد کردهاند. به گفته وی، ایران نیز باید هرچه بیشتر به سمت توسعه بازار خدمات فضایی و تبدیل توان فناورانه به درآمد و خدمت حرکت کند.
سالاریه در ادامه به کاربردهای این فناوری در بخش کشاورزی پرداخت و گفت: ایران کشوری پهناور با نزدیک به یک میلیون و ۶۰۰ هزار کیلومتر مربع مساحت و دارای مناطق صعبالعبور متعدد است. در چنین سرزمینی، مدیریت کشاورزی مدرن بدون تصویر ماهوارهای عملاً ناقص خواهد بود. یکی از مصادیق مهم در این حوزه، رصد و پیشبینی آفات کشاورزی است.
وی توضیح داد: آفات کشاورزی محدود به یک نقطه نمیمانند و ممکن است از خارج مرزها، بر اثر شرایط جوی و اقلیمی، وارد کشور شوند. اگر بتوانیم با استفاده از تصاویر ماهوارهای، از هفتهها یا حتی روزها قبل شرایط شکلگیری و حرکت این آفات را شناسایی کنیم، میتوان از خسارتهای بسیار سنگین به باغات و مزارع جلوگیری کرد. سالاریه تأکید کرد که حتی چند روز پیشبینی زودتر نیز میتواند جلوی خسارتهای چند میلیون یورویی را بگیرد.
رئیس سازمان فضایی ایران یکی دیگر از کارکردهای مهم تصاویر ماهوارهای را در برنامهریزی تولید، صادرات و واردات محصولات کشاورزی دانست و گفت: در کشوری که بخشی از تولیدات آن به شرایط اقلیمی و بارندگی وابسته است، دانستن وضعیت سطح زیر کشت، برآورد میزان تولید و شناسایی مازاد یا کمبود محصول، نقش مهمی در تنظیم بازار، قیمتگذاری، برنامهریزی صادرات و مدیریت واردات دارد.
وی افزود: بسیاری از مردم ممکن است بهصورت مستقیم با صنعت فضایی مواجه نباشند، اما آثار آن را بهطور غیرمستقیم در قیمت محصولات، تأمین کالاها و کیفیت مدیریت بازار احساس میکنند.
به گفته سالاریه، سازمان فضایی ایران با همکاری دستگاههایی مانند وزارت جهاد کشاورزی در تلاش است استفاده از ظرفیتهای فضایی را به یک ابزار مدیریتی رایج و فراگیر در کشور تبدیل کند.
این مقام مسئول همچنین از ورود جدیتر سازمان فضایی به حوزه معدن خبر داد و گفت: یکی از عرصههای جدید و مهم، شناسایی معادن با استفاده از تصاویر ماهوارهای است. ایران سرزمینی وسیع و مستعد در حوزه ذخایر معدنی است و بخشی از شناسایی این ظرفیتها از طریق تصاویر ماهوارهای، بهویژه تصاویر هایپراسپکترال، قابل انجام است.
وی خاطرنشان کرد: این نوع تصاویر با برخورداری از طیفهای متنوع اطلاعاتی، امکان تحلیلهای تخصصی برای شناسایی برخی نشانههای معدنی را فراهم میکنند و میتوانند در کنار سایر روشهای اکتشافی، به شناسایی دقیقتر ظرفیتهای معدنی کشور کمک کنند.
رئیس سازمان فضایی ایران تأکید کرد: کشور از مرحله صرفِ دستیابی به فناوری فضایی عبور کرده و اکنون زمان آن رسیده است که ثمره این فناوری در زندگی مردم، در حکمرانی و در اقتصاد ملی بیش از پیش نمایان شود.
