دکتر جمال صوفیه
(لادایت (Luddite): در اصطلاح به کسانی گفته میشود که با فناوریهای جدید و خودکارسازی مخالفند. در اینجا به اعضایی از نسل جدید اشاره دارد که آگاهانه تصمیم گرفتهاند از تکنولوژی و فضای مجازی فاصله بگیرند.)
در جریان رویداد «تابستان لادایت»، یکی از شعارهایی که سر داده میشد این بود: «ما نوزادان آیپدی را آزاد خواهیم کرد.» همچنین شعار دیگری نیز طنینانداز شد: «نه به جمینای، نه به جیپیتی، نه به گِراک، نه به کلود.»
این جشنواره که برای منتقدان و مخالفان شرکتهای بزرگ فناوری (Big Tech) در نیویورک، از ۲۸ ژوئن تا ۵ ژوئیه برگزار شد، تا حد زیادی به اصول خود وفادار ماند. همراه داشتن تلفن همراه ممنوع بود؛ این رویداد هیچ حضوری در شبکههای اجتماعی نداشت و برگزارکنندگان برای تبلیغ آن صرفاً به پوسترها و تبلیغات چهرهبهچهره و کلامی اتکا کردند. شاید به همین دلیل، جمعیت حاضر اندک بود. با این حال، شرکتکنندگان که بیشتر آنها در دهه بیست زندگی خود بودند، بازتابدهنده نوعی نگاه دوگانه و تردیدآمیز نسبت به فناوری هستند که به طور فزایندهای در میان نسل زد رایج میشود.
افراد این گروه سنی، نخستین نسلی هستند که تمام دوران رشد خود را در عصر تلفنهای هوشمند سپری کردهاند. اکنون بسیاری از آنها در حال بازاندیشی درباره بهایی هستند که برای این سبک زندگی پرداختهاند. در سال ۲۰۲۴، نزدیک به یکچهارم از افراد نسل زد در نظرسنجی مؤسسه هریس اعلام کردند کاش تلفنهای هوشمند هرگز اختراع نشده بودند.
نظرسنجیهای جدیدتر مرکز پژوهشی پیو (Pew) نیز نشان میدهد که بیش از نیمی از آنها از ممنوعیت حضور افراد زیر ۱۶ سال در شبکههای اجتماعی حمایت میکنند. بسیاری از آنها میکوشند تا زمان استفاده از صفحهنمایش خود را کاهش دهند، اپلیکیشنها را پاک کنند یا محدودیتهای زمانی وضع کنند.
برخی دیگر، مانند کسانی که خود را لادایتهای منهتن مینامند، گام را فراتر نهادهاند؛ تا جایی که در بخشی از این جشنواره، دستگاههای دیجیتال پس از محاکمه در دادگاهی نمادین، «اعدام» شدند.
لادایتهای اولیه، کارگران نساجی قرن نوزدهم بودند که از مکانیزه شدن صنعت خود به ستوه آمده بودند. آنها با کل فناوری مخالف نبودند، بلکه نگران معیشت خود بودند.
لادایتهای جوان امروز نیز دنیای دیجیتال را به طور کامل طرد نمیکنند، بلکه به ابزارهای ردیابی، الگوریتمهای تهاجمی و تأثیر این دستگاهها بر زندگی اجتماعی خود معترضند. ظهور هوش مصنوعی نیز هراس دیگری را به این فضا افزوده است؛ بر اساس نظرسنجی مؤسسه ماریست، ۷۰ درصد از نسل زد بر این باورند که هوش مصنوعی تأثیری منفی بر بازار کار خواهد داشت.
برخی از افراد نسل زد تلاش میکنند تا زندگی آنالوگتری را پیش بگیرند و زمان کار با صفحهنمایشها را با فعالیتهای غیرمجازی جایگزین کنند. آمارها نیز میگویند فروش تلفنهای تاشو قدیمی و نوارهای کاست افزایش یافته است.
«باشگاههای لادایت» نوظهور، افراد را تشویق میکنند که دستکم برای مدتی، تلفنهای هوشمند و شبکههای اجتماعی را کنار بگذارند. پارادوکس ماجرا اینجاست که روندِ آفلاین شدن، خود در فضای آنلاین محبوبیت یافته و رواج پیدا میکند.
در همین رابطه اینفلوئنسرها مطالبی درباره باغبانی و حل کردن پازل بهعنوان پادزهری برای «اسکرولکردنهای فرساینده و منفی» (Doomscrolling) منتشر میکنند و فعالیتهای لمسی و فیزیکی را بهعنوان یک سبک زندگی «لوکس» بازتعریف میکنند.
در همین حال ویدیویی در تیکتاک که کاربران را به استفاده از آیپادهای قدیمی تشویق میکند، ۳ میلیون بازدید داشته است. نکته جالب اینکه یکی از کاربران در کامنتی پرسیده است که این دستگاه بدون قابلیت استریم و پخش آنلاین چگونه کار میکند؟.
از سوی دیگر شبکه اجتماعی پینترست نیز با این وعده که «مسئله زندگی است، نه لایک»، در حال جذب کاربران است.
حتی جشنواره تابستان لادایت نیز به طور کامل از تنشهای دنیای مدرن در امان نیست. یکی از شرکتکنندگان اعتراف میکند که او «کاربر منتخب تلفن هوشمند» در گروه خود بوده تا به بقیه برای مسیریابی در شهر کمک کند.
با این حال، لادایتها به آرمان خود باور دارند. نیک پلانت ۲۵ ساله، از زمانی که سه سال پیش تلفن هوشمندش را کنار گذاشت، از دستاوردهای بزرگی مانند توانایی دوباره برای خواندن کامل یک کتاب سخن میگوید: «این بهترین حسی است که تا به حال، احتمالاً در تمام عمرم، داشتهام.»
