آزاده کیاپور
در تاریخ ۷ آوریل، در حالی که عملیات «خشم حماسی» در سی‌وهشتمین روز خود قرار داشت، آژانس امنیت سایبری و زیرساخت آمریکا (CISA)، نسبت به نفوذ بازیگران سایبری وابسته به ایران به کنترل‌گرهای منطقی قابل برنامه‌ریزی (PLCs) هشدار داد. این کنترل‌گرها، کامپیوترهای کوچکی هستند که بسیاری از زیرساخت‌های حیاتی آمریکا، از جمله سازمان‌های انرژی و شبکه‌های آب و فاضلاب را برای خودکارسازی سیستم‌های‌شان به کار می‌گیرند.
مجله آمریکایی نیویورکر، در گزارشی با تیتر «تهدید سایبری آمریکا توسط ایران چقدر جدی است؟» نوشت، ۷ آوریل همچنین روزی بود که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری ایالات متحده، هم «پیروزی کامل و تمام‌عیار» بر ایران و هم آتش‌بس شکننده دو هفته‌ای را در حالی که مذاکره‌کنندگان در تلاش برای تدوین طرح صلح بودند، اعلام کرد.
هشدار CISA مبنی بر اینکه بازیگران سایبری مرتبط با ایران «در حال انجام حملات سایبری برای ایجاد تأثیرات مخرب در داخل ایالات متحده بودند»، یادآوری صریح این نکته بود که در عصر دیجیتال، میدان نبرد به جغرافیای زندگی روزمره گسترش یافته است.
جنگ متعارف، که در آن بمب‌ها انداخته می‌شوند، کانال‌های کشتیرانی مین‌گذاری می‌شوند و کنوانسیون‌های ژنو، به‌طور گسترده‌تری اعمال می‌شوند، معمولاً محدود به زمان است (حتی اگر درگیری برای مدت طولانی ادامه یابد.) در مقابل، هک دولتی، ویژگی ثابت ژئوپلیتیک است و ایرانی‌ها سال‌هاست علیه زیرساخت‌های حیاتی ایالات متحده در حال فعالیت هستند.
- ایران و نفوذ به مغز زیرساخت‌ها
طبق ادعای وزارت دادگستری، در سال ۲۰۱۳، یک هکر وابسته به ایران به سیستم کنترل یک سد در ایالت نیویورک نفوذ کرد. 10 سال بعد، هکرهای موردحمایت ایران به سیستم آب شهر الیکوئیپا، در پنسیلوانیا، نفوذ کردند و به PLC کنترل‌کننده فشار آب دسترسی یافتند. (این نفوذ، هشدار را به صدا درآورد و کارگران را مطلع کرد تا به یک سیستم دستی، تغییر وضعیت دهند.)
همان‌طور که جیک براون، مدیر اجرایی ابتکار سیاست سایبری دانشگاه شیکاگو، اخیراً در واشنگتن‌پست نوشته، سیستم‌های آب به‌طور خاص، آسیب‌پذیرند، زیرا اغلب فاقد حفاظت اولیه امنیت سایبری هستند.
بااین‌حال، این پرسش مطرح می‌شود که چرا یک دولت، از فاصله‌ای بالغ بر ۶۰۰۰ مایل، باید به سیستم دورافتاده آب شهری در شهر کوچکی در حومه پنسیلوانیا نفوذ کند؟ پاسخ ساده این است: چون توانایی‌اش را دارد!
شهرداری‌های کوچک، معمولاً تخصص و بودجه کافی برای ایمن‌سازی زیرساخت‌های خود را ندارند و همین امر، آنها را در معرض نفوذ قرار می‌دهد. این موضوع به دشمنان ایالات متحده اجازه می‌دهد تا به این سیستم‌ها وارد شوند و نحوه کار آنها را بیاموزند.
شما می‌توانید آن را نوعی سفر میدانی درنظر بگیرید. هنگامی که یک نفوذ، شاید آگاهانه، آشکار می‌شود، به ترسی فراتر از مرزهای یک شهر کوچک می‌انجامد و این پیام را ارسال می‌کند که حمله می‌تواند در مقیاس بزرگ‌تر در جای دیگر رخ دهد. فقط کافی است به زمستان ۲۰۱۵ نگاه کنیم؛ زمانی که هکرهای مرتبط با روسیه، حمله موفق به شبکه برق اوکراین انجام دادند.
همین ماجرا می‌تواند تصویری از آنچه رخ می‌دهد، برای ما ترسیم کند. اگر دشمن به شبکه‌ای که مثلاً شهر نیویورک را تغذیه می‌کند، دسترسی یابد و به آن حمله کند، در این شرایط، هر آنچه به برق نیاز دارد، خاموش می‌شود: خانه‌ها، مغازه‌ها، دستگاه‌های خودپرداز، آسانسورها، پمپ‌های آب، چراغ‌های راهنمایی و وسایل گرمایشی.
- تهدیدها، واقعی‌تر از فیلم‌های هالیوودی
با صراحت باید گفت این ماجراها در ایالات متحده، هنوز در حد و اندازه فیلم‌های سینمایی درجه‌دو است.
همان‌طور که «الکس کی. جونز»، مدیر دپارتمان مهندسی برق و علوم کامپیوتر دانشگاه سیراکیوز (Syracuse) معتقد است ایرانی‌ها هنوز دست به حمله سایبری در مقیاس «هالیوودی» نزده‌اند، زیرا بعید است اصلاً توانایی انجام این کار را داشته باشند. (دلیل دیگر این است که حمله سایبری به یک شهر بزرگ آمریکا می‌تواند اقدام جنگی تلقی شود که پاسخ بی‌سابقه‌ای در پی دارد.) بااین‌حال، حتی حمله کوچک نیز می‌تواند آسیب‌زا باشد.
نفوذ به کنترل‌گرهای صنعتی PLC که در هشدار آژانس امنیت سایبری و زیرساخت آمریکا ذکر شد، به اختلالات تجاری و زیان‌های مالی انجامید. این، تنها یکی از ده‌ها حمله سایبری بود که طبق گزارش شرکت‌های امنیت سایبری، هم در آستانه و هم در طول درگیری انجام شده است.
این حملات، شامل حملات منع سرویس توزیع‌شده (DDoS) می‌شد که در آن، هکرها با استفاده از میلیون‌ها آدرس IP، سرورها را با ترافیک اینترنت، اشباع کردند و باعث از کار افتادن وب‌سایت‌های شرکت‌ها، سازمان‌های دولتی و ارتش شدند و هرج‌ومرج، اصطکاک و قطع خدمات را رقم زدند. همچنین حداقل یک حمله رخ داد که در آن، داده‌های یک سازمان بهداشتی و درمانی به گروگان گرفته شد و باج‌خواهی صورت گرفت.
در همین رابطه، جیمز تورگال، دستیار اجرایی سابق FBI و معاون فعلی شرکت مشاوره امنیت سایبری Optiv، می‌گوید: «ما در دنیایی زندگی نمی‌کنیم که هیچ تأثیری بر شهروندان آمریکایی در داخل کشور نداشته باشد. از منظر سایبری، ما هنوز در مراحل بسیار اولیه هستیم.»
- هکرهای سیدورم و نقشه‌های قبل از آتش
در این راستا، چند هفته قبل از اینکه نخستین بمب‌های اسرائیل و آمریکا بر ایران فرود بیاید، پژوهشگرانِ «شکارچی تهدید» از دو شرکت امنیت سایبری Symantec و Carbon Black، که هر دو زیرمجموعه Broadcom هستند، گزارش دادند که گروه هکری سیدورم (Seedworm)، به شبکه‌های یک فرودگاه آمریکایی، یک بانک و یک شرکت نرم‌افزاری آمریکایی که با اسرائیل به‌عنوان پیمانکار دفاعی و هوافضا همکاری می‌کند، نفوذ کرده است.
محققان نوشتند از آنجا که سیدورم «پیش از خصومت‌های جاری، در شبکه‌های آمریکا و اسرائیل حضور داشته»، این گروه در «موقعیتی بالقوه خطرناک برای اجرای حملات قرار دارد. اگرچه ما این نفوذها را مختل کرده‌ایم، اما سازمان‌های دیگر همچنان ممکن است در برابر حملات آسیب‌پذیر باشند.» بمب‌ها یک بار منفجر می‌شوند، اما آسیب‌پذیری‌های سایبری، در صورت برطرف نشدن، می‌توانند در دسترس عوامل مخرب باقی بمانند.
سیدورم که با نام‌های دیگری مانند MuddyWater، Static Kitten و Mango Sandstorm نیز شناخته می‌شود، طبق ادعای FBI و CISA، پوششی برای نهادهای امنیتی ایران است. استفاده از این گروه‌های نیابتی، یکی از ویژگی‌های رایج هک‌های دولتی است. این گروه‌ها، دخالت دولت را پنهان کرده و امکان انکار معقول را فراهم می‌کنند.
تورگال توضیح می‌دهد که ردیابی «یک فرد پشت کیبورد در تهران، در یک آدرس IP خاص، در یک لحظه خاص، بسیار دشوار است» که این امر، انتساب حمله و تلافی‌جویی را پیچیده می‌کند.
- واکنش حنظله به بمباران مدرسه میناب
در تاریخ ۱۱ مارس، یعنی 12 روز پس از آغاز عملیات «خشم حماسی»، گروه هکری «حنظله» (Handala) که طبق گزارش وزارت دادگستری آمریکا، یکی دیگر از گروه‌های پوششی وابسته به ایران است، ظاهراً حمله «وایپر» (wiperware) را علیه استرایکر (Stryker)، یک شرکت جهانی فناوری پزشکی مستقر در میشیگان، اجرا کرد که باعث اختلال در هزاران دستگاه در جهان شد.
حنظله با انتشار یک پست در شبکه اجتماعی ایکس آورده است: ما به جهانیان اعلام می‌کنیم که در تلافی حمله وحشیانه به مدرسه میناب و در پاسخ به حملات سایبری مداوم علیه زیرساخت‌های محور مقاومت، عملیات سایبری بزرگ ما با موفقیت کامل اجرا شد.»
اگرچه در حمله به استرایکر، کسی کشته نشد، اما برخی جراحی‌ها به تعویق افتاد، ایمپلنت‌ها نتوانستند به بیماران تحویل داده شوند و قیمت سهام شرکت، به‌شدت سقوط کرد.
هرچند اختلال در کسب‌وکار شرکت چندملیتی آمریکایی، ممکن است پاسخی کم‌اهمیت به تخریب یک مدرسه ابتدایی ایرانی باشد که در آن بیش از 100 کودک شهید شدند، اما این حملات نامتقارن در حوزه‌های فیزیکی و دیجیتال، ویژگی این درگیری بوده است.
همزمان با بمباران ایران توسط اسرائیل و آمریکا، ایران نه تنها قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و سایر کشورهای عربی را هدف قرار داد، بلکه حملات سایبری علیه متحدان آمریکا در اروپا و شرکت‌ها در خاورمیانه را برای تحت‌فشار قرار دادن رئیس‌جمهوری آمریکا به‌منظور توقف حملات، آغاز کرد.
ایران همچنین حملات پهپادی انجام داد و طی آن، مراکز داده منطقه، متعلق بهAmazon Web Services، که بزرگ‌ترین پلتفرم ابری جهان را اداره می‌کند، تخریب کرد که اهدافی با ارزش بالا با پیامدهای مالی و عملیاتی قابل‌توجه محسوب می‌شود.
الکساندر لزلی، مشاور ارشد امور دولتی شرکت اطلاعات تهدید Recorded Future، در ایمیلی نوشت: «قدرت ایران همواره در پایداری، سیگنال‌دهی اجباری… و تکنیک‌هایی بوده که بدون نیاز به قابلیت‌های خارق‌العاده، اختلال واقعی ایجاد می‌کنند.»
جمع‌بندی هشدار آژانس امنیت سایبری و زیرساخت ایالات متحده این است که شرکت‌ها و شهرداری‌ها باید برای ایمن‌سازی سامانه‌های خود اقدام کنند و هوشیار بمانند.
در ادامه این گزارش آمده، افسوس این است که سه روز پیش از آنکه آمریکا و اسرائیل به ایران حمله کنند، کش پاتل، رئیس اف‌بی‌آی، ده‌ها نفر را از واحد ضداطلاعاتی که مسئول رصد تهدیدهای ایرانی بود، اخراج کرد. (سی‌ان‌ان گزارش داد آنها همچنین مسئول تحقیق درباره اسناد طبقه‌بندی‌شده‌ای بودند که ترامپ با خود برده بود.) چند روز بعد، خودِ پاتل به هدف گروه هکری حنظله تبدیل شد. این گروه، صدها ایمیل و عکس خصوصی مربوط به پیش از دوران او در اداره را افشا کرد.
وب‌سایت این گروه اعلام کرد: «رئیس اف‌بی‌آی، اکنون نام خود را در میان فهرست قربانیان موفق هک‌شده خواهد یافت» و در کنار آن، عکس‌هایی از پاتل در حال سیگار برگ کشیدن و گرفتن عکس از خودش، در حالی که بطری یک نوشیدنی الکلی در دست دارد، منتشر شد. (تایمز گزارش داد سخنگوی اف‌بی‌آی، این حمله را تأیید کرده، هرچند روزنامه افزود که به نظر می‌رسید این وب‌سایت روی سروری در روسیه میزبانی می‌شود.)
- تضعیف CISA، هدیه ترامپ به هکرها
آژانس امنیت سایبری و زیرساخت که زیر نظر وزارت امنیت داخلی ایالات متحده فعالیت می‌کند، در دوران دولت ترامپ، به‌شدت تضعیف شده است. در سال نخستِ دوره کنونی ریاست‌جمهوری ترامپ، حدود یک‌سوم کارکنان این آژانس، یا تحت‌فشار کنار رفتند یا اخراج شدند. تیمی که مسئول آزمودن دفاع‌های امنیتی کشور بود نیز از جمله گروه‌های برکنارشده بود.
بودجه ۲۰۲۷ ترامپ که چند روز پیش از صدور هشدار کنونی CISA منتشر شد، پیشنهاد می‌کند بیش از 700 میلیون دلار از بودجه این آژانس کاسته شود؛ ضمن اینکه برنامه امنیت انتخابات آن را حذف می‌کند. (گمان می‌رود در سال ۲۰۲۴، ایرانی‌ها، کارزارهای انتخاباتی ترامپ و کامالا هریس را هدف قرار داده باشند.)
سی‌مانت سِهگال، بنیانگذار و مدیرعامل BreachLock، شرکت دفاع سایبری مستقر در نیویورک، به وب‌سایت Nextgov گفت: «کاهش بودجه به میزان ۷۰۷ میلیون دلار، علاوه بر آنچه پیشتر کاهش یافته، هدیه‌ای به هریک از عوامل دولت ـ ملتی است که بی‌سروصدا، زیرساخت حیاتی آمریکا را هدف قرار داده است.»
- جنگ سایبری بی‌پایان، حتی با آتش‌بس
بمباران در ایران، دست‌کم فعلاً متوقف شده، اما لزلی گفت: «آتش‌بس، درگیری سایبری را پایان نمی‌دهد، بلکه فقط ریتم آن را تغییر می‌دهد. از سمت ما، شاخص‌های پیشرو همان‌ها هستند: اسکن دوباره، حملات مبتنی بر اطلاعات ورود (اعتبارنامه) و بهره‌برداری فرصت‌طلبانه. اثر راهبردی‌ای که ایران، اغلب به‌دنبال آن است، فقط اختلال فنی نیست، بلکه ایجاد عدم‌قطعیت، بی‌اعتمادی و فشار سیاسی است.»
همان‌طور که در یکی از پست‌های حساب شبکه اجتماعی حنظله آمده است: «ما آغازگر این جنگ نبودیم، اما کسانی خواهیم بود که آن را به پایان می‌رسانیم. باید برای همگان روشن باشد: جنگ سایبری با درگیری نظامی آغاز نشد و با هیچ آتش‌بس نظامی هم پایان نخواهد یافت.»
