سعید میرشاهی
در حالی که مقامات و مردم ایران، بهطور فزایندهای از رمزارزها برای دور زدن تحریمها استفاده میکنند، ایالات متحده نیز کماکان در حال تعقیب این روند است.
به گزارش الجزیره، تنها ۱۲ ساعت قبل از اینکه ایالات متحده و اسرائیل در اواخر فوریه به ایران حمله کنند، فیروز، یک کاربر رمزارز در تهران، تصمیم گرفت در این زمینه اقدام کند.
او گفت: «تمام هفته احساس میکردم جنگ بهزودی شروع خواهد شد.»
او با اعتماد به غریزهاش، تمام پسانداز رمزارزی خود را از بزرگترین پلتفرم دارایی دیجیتال ایران و مرکز اصلی اکوسیستم رمزارزی این کشور که تحتتحریم است، به کیف پول دیجیتال شخصیاش منتقل کرد.
او گفت: «تفکر اصلی من این بود که در صورت وقوع جنگ، چه از طریق ممنوعیتهای داخلی و چه در نتیجه حملات سایبری، ممکن است مالکیت واقعی سرمایهام از دست بدهم.»
بر اساس گزارش Chainalysis، شرکت نظارت بر تراکنشهای رمزارزی، ارزش اکوسیستم رمزارزی ایران در سال گذشته، بیش از ۷.۷۸ میلیارد دلار برآورد شده که با سرعتی بیشتر از سال ۲۰۲۴ در حال رشد بوده است. این دادهها نشان میدهد که تنها شهروندان ایرانی نیستند که برای جبران تأثیر تورم افسارگسیخته و تضعیف ارز، به رمزارز روی آوردهاند.
گفته میشود نهادهای ایرانی نیز حدود ۵۰ درصد از فعالیتهای ثبتشده روی بلاکچین (درونزنجیره) را در سهماهه چهارم به خود اختصاص دادهاند.
رمزارز که ردیابی آن، دشوارتر و انتقال آن، آسانتر از پرداختهای بانکی سنتی است، راهی برای فروش نفت، خرید سلاح و کالاها و نیز دور زدن تحریمها ارائه میدهد. همچنین بهعنوان روشی برای پرداخت واردات کالا نیز استفاده شده است.
بااینحال، روی آوردن ایران به رمزارز نیز مسابقه موش و گربه جدیدی را با ایالات متحده آغاز کرده؛ بهطوری که واشنگتن تلاش میکند گزینههای اقتصادی تهران را که بهدلیل دههها تحریم، محدود است، از کار بیندازد.
اوایل آوریل، مقامات ایرانی اعلام کردند از نفتکشهایی که بهدنبال عبور از تنگه هرمز هستند، خواستهاند عوارض را بهصورت رمزارز پرداخت کنند و در همین رابطه گزارشهایی مبنی بر دریافت پرداختهای رمزارزی توسط ایران برای کشتیهای عبوری از این تنگه منتشر شده است.
کایتلین مارتین، تحلیلگر ارشد اطلاعات Chainalysis گفت: «اینکه حوزههای قضایی تحتتحریمهای سنگین، بهطور طبیعی بهسمت رمزارز کشیده میشوند، معمول است، زیرا این امر، ریلهای جایگزینی را فراهم میکند که دسترسی به پولهایی را که در غیر این صورت توسط تحریمها محدود شده، فراهم میکند.»
در حالی که دولت ترامپ در بحبوحه مذاکرات برای پایان دادن به جنگ، تلاش میکند فشار اقتصادی بر ایران را افزایش دهد، در هفتههای اخیر، ایالات متحده تحریمهایی را علیه شبکهای از کیف پولهای رمزارزی مرتبط با ایران، اعلام و ۳۴۴ میلیون دلار دارایی دیجیتال مرتبط با آن را مسدود کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، در شبکه ایکس گفت: «ما پولهایی را که تهران بهشدت در حال تلاش برای انتقال به خارج از کشور است، دنبال میکنیم و تمام شریانهای مالی مرتبط را هدف قرار خواهیم داد.»
اقتصاد ایران دهههاست که تحترژیم تحریمهای سنگین فعالیت میکند که ایرانیان را از دسترسی به سیستم مالی بینالمللی محروم کرده است. این امر به ایجاد اکوسیستم محلی پر رونق رمزارز کمک کرده تا بهعنوان کانال جایگزین برای دور زدن محدودیتهای اقتصادی استفاده شود.
برای ایرانیان، رمزارز راهی برای نگهداری و حفظ ارزش حقوق و پساندازشان ارائه میدهد. نگهداری درآمد و پسانداز در سیستم مالی تحت کنترل دولت، ریسک از دست دادن پول حاصل از تلاش سخت آنها را بهدلیل تورم فزاینده و سقوط ریال که از سال ۲۰۱۸ حدود ۹۰ درصد ارزش خود را از دست داده، به همراه دارد.
طبق ادعاهای مطرحشده، سهم استفاده نهادهای ایرانی از رمزارزها به مراتب گستردهتر شده است.
در این شرایط، اداره کنترل داراییهای خارجی/ اوفک (OFAC)، نهاد اجرایی ایالات متحده، کل اکوسیستم رمزارزی ایران را پرخطر طبقهبندی کرده است.
این منبع گفت: «در نتیجه، ارتباطات مردم عادی با کسبوکارهای بینالمللی و جوامع رمزارزی، تقریباً بهطور کامل قطع شده است. صرافیهای بزرگ، حسابهای ایرانی را مسدود میکنند، شرکتهای خارجی از همکاری با همتایان خود در داخل کشور اجتناب میکنند و کارشناسان برجسته با دانش مرتبط، مایل به اشتراکگذاری آن دانش با ایرانیان نیستند. این، هزینهای است که مردم عادی مجبور به تحمل آن هستند.»
علاوه بر قطع اینترنت از ابتدای جنگ، مقامات ایرانی محدودیتهای شدیدی را بر اینترنت اعمال کردهاند و حملات سایبری، تجارت در ارزهای دیجیتال را دشوارتر کرده است.
- هنگامی که جنگ رخ میدهد، چه اتفاقی میافتد؟
بااینحال، دو سال شوکهای متوالی، از جمله دو جنگ و درگیریهای داخلی، منجر به افزایش فعالیت رمزارزی شده است.
بر اساس ادعای Chainalysis، بین ۲۸ فوریه (زمانی که حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران انجام شد) و ۲ مارس، گروههای نظارتی رمزارز، حدود ۱۰.۳ میلیون دلار خروج دارایی رمزارزی را شناسایی کردند. طبق ادعاها، تعدادی از کیفپولهای دیجیتالی که در این اوج فعالیت رمزارزی استفاده شدند، به یک نهاد خاص در ایران مرتبط بودند.
بر اساس این گزارش، «برخی کیف پولهایی که در دوره افزایش خروج وجوه فعال بودهاند، سابقه ارتباط بالادستی یا پاییندستی با کیفپولهایی را دارند که متعلق به این نهاد یا سرویسهایی است که وجوه آن را پردازش میکنند. این امر نشان میدهد حداقل بخشی از فعالیت پس از حملات، میتواند بیانگر جابهجایی وجوه توسط دولت ایران باشد.»
گروه نظارت بر جرایم رمزارزی TRM Labs نیز مدعیست که قبل از جنگ ۱۲روزه اسرائیل در ژوئن ۲۰۲۵، افزایش بیش از ۱۵۰ درصدی خروجی از یک صرافی رمزارز در ایران را شناسایی کرد.
این پلتفرم داخلی به ایرانیان اجازه میدهد ریال را با ارزهای دیجیتال مبادله کنند که سپس میتوان آنها را به کیف پولهای دیجیتال منتقل کرد. در عمل، این امر، انتقال پول از ایران را در حالی که برخی از بررسیها و نظارتهای مرتبط با سیستم بانکی جهانی دور زده میشود، آسانتر میکند.
الیپتیک (Elliptic)، شرکت تجزیه و تحلیل بلاکچین، اعلام کرد در عرض چند دقیقه پس از اولین حمله آمریکا و اسرائیل در ژوئن گذشته، حجم تراکنشهای خروجی از نوبیتکس، ۷۰۰ درصد افزایش یافت.
در ۱۸ ژوئن، ۹۰ میلیون دلار دارایی رمزارزی ذخیرهشده در نوبیتکس، طی حمله سایبری که بهطور گسترده به گروه اسرائیلی گنجشک درنده (Predatory Sparrow) نسبت داده شد، به سرقت رفت. این گروه، داراییهای رمزارزی مسروقه را با ارسال آنها به یک کیف با کلیدهای خصوصی ناشناخته، از بین برد.
همچنین ادعا شده که بانک مرکزی ایران، با برجستهسازی اهمیت ارز دیجیتال در اقتصاد ایران، سال گذشته بیش از ۵۰۰ میلیون دلار USDT، استیبلکوین با پشتوانه دلار آمریکا، خریداری کرد. طبق گزارش ژانویه شرکت Elliptic، این اقدام، «یک استراتژی پیچیده برای دور زدن سیستم بانکی جهانی» را نشان میداد.
ایالات متحده نیز تلاش میکند خود را با این روند تطبیق دهد. اوفک قبل از مسدودسازی صدها میلیون دلار رمزارز در هفتههای اخیر، در ژانویه دو شرکت ثبتشده Zedcex و Zedxion در بریتانیا را که بهعنوان صرافیهای رمزارزی غیرمجاز فعالیت میکردند، تحریم کرد.
طبق ادعای Elliptic، این شرکتها به دخالت در تسهیل فعالیتهای مالی متهم شدند که به ایران اجازه دور زدن تحریمها را میداد.
به گفته مارتین، اقدامات بیشتری از این قبیل رخ خواهد داد، زیرا تنظیمگرها در بخش دولتی آمریکا و فراتر از آن، «در حال درک این موضوع هستند» که رمزارزها «در مقیاس بزرگ» استفاده میشوند.
- توقیف یک میلیارد دلار رمزارزهای ایران
در آخرین اخبار از تحولات این حوزه، در روزهای قبل وزارت خزانهداری ایالات متحده، نوبیتکس، بزرگترین صرافی رمزارزی ایران را بههمراه سه پلتفرم دیگر ایرانی تحریم کرد. این نهاد، این شرکتها را به کمک به تهران برای دور زدن تحریمها، تأمین مالی فعالیتهای ممنوعه و انتقال سرمایه به خارج از کشور، متهم کرده است.
سایت Bankinfosecurity در گزارشی نوشت، این تحریمها که توسط دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا/ اوفک (OFAC) اعلام شد، نوبیتکس و مدیران ارشد آن، از جمله امیرحسین راد، همبنیانگذار و مدیرعامل پیشین این صرافی را هدف قرار میدهد.
مقامات خزانهداری آمریکا مدعی هستند نوبیتکس در سال ۲۰۲۵، بالغ بر نیمی از کل ورودیهای رمزارزی به ایران را پردازش کرده و انجام تراکنشهای مرتبط با نهادهای کشور و کیف پولهای مرتبط با عوامل باجافزاری را تسهیل کرده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفت که این تحریمها بخشی از کارزار گستردهتر فشار اقتصادی دولت علیه ایران است؛ کشوری که ایالات متحده و اسرائیل در اواخر ماه فوریه، حملات هوایی علیه آن را آغاز کردند.
مقامات آمریکایی مدعیاند این صرافی به دولت ایران کمک کرده به بازارهای بینالمللی رمزارز دسترسی پیدا کند، داراییهای خود را به خارج از کشور منتقل کند و استیبلکوینهایی به دست آورد که برای حمایت از ریالِ تحت فشار ایران استفاده شوند.
این تحریمها همچنین صرافیهای ایرانی والکس، بیتپین و رمزینکس را شامل میشود. وزارت خزانهداری مدعی شد که این پلتفرمها، در مجموع بخش قابلتوجهی از فعالیتهای رمزارزی ایران را مدیریت کردهاند و در تراکنشهای مرتبط با دور زدن تحریمها و نهادهای وابسته به دولت نقش داشتهاند.
دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا، همچنین چند نفر از مدیران فعلی و سابق، همبنیانگذاران و مدیران ارشد نوبیتکس را تحریم کرده است. مقامهای آمریکایی معتقدند برخی از رهبران این شرکت، روابط نزدیکی با چهرههای بانفوذ در ساختار سیاسی ایران داشتهاند.
- آمریکا رمزارزهای ایران را مصادره کرد
بنا بر اعلام اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، مجموع رمزارزهای متعلق به ایران که توسط ایالات متحده توقیف شدهاند، اکنون به حدود یک میلیارد دلار رسیده است. این رقم، دو برابر برآوردی است که پیشتر از سوی دولت آمریکا اعلام شده بود.
بسنت در جریان سخنرانی خود در «مجمع اقتصادی ملی ریگان» گفت که مقامهای آمریکایی معتقدند ایران، ماهانه بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون دلار از طریق طرحهای دور زدن تحریمها، درآمد کسب کرده است.
این رقم جدید، افزایش قابلتوجهی نسبت به ماه آوریل محسوب میشود؛ یعنی زمانی که بسنت گفته بود دولت آمریکا نزدیک به ۵۰۰ میلیون دلار دارایی رمزارزی ایران را توقیف کرده است.
او در آن زمان اعلام کرده بود که ایالات متحده در حال مسدود کردن حسابهای بانکی و دشوارتر کردن فعالیتهای اقتصادی افراد و سازمانهایی است که با حکومت ایران همکاری میکنند.
بر اساس دادههای شرکت تحلیل بلاکچین آرکهام (Arkham)، در حال حاضر، دولت آمریکا حدود ۳۲۸ هزار و ۳۷۲ بیتکوین در اختیار دارد که این کشور را به بزرگترین دارنده شناختهشده دولتی این رمزارز در جهان تبدیل میکند. ارزش این داراییها با قیمتهای فعلی بازار، بیش از ۲۴ میلیارد دلار برآورد میشود.
